Lao màng phổi là một trong những thể lao ngoài phổi thường gặp, nếu không được phát hiện và điều trị sớm có thể gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến chức năng hô hấp, thậm chí đe dọa tính mạng.
Lao màng phổi là một trong những thể lao ngoài phổi thường gặp, nếu không được phát hiện và điều trị sớm có thể gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến chức năng hô hấp, thậm chí đe dọa tính mạng.
Lao màng phổi là tình trạng vi khuẩn lao xâm nhập và gây viêm tại màng phổi – lớp màng bao quanh phổi. Bệnh thường dẫn đến tràn dịch màng phổi, làm cản trở quá trình hô hấp. Đây là thể lao ngoài phổi phổ biến thứ hai, chỉ sau lao hạch, và có thể xuất hiện đơn độc hoặc kèm theo lao phổi.
Bệnh có thể gặp ở mọi lứa tuổi nhưng thường phổ biến hơn ở những người có hệ miễn dịch suy giảm. Nếu được phát hiện sớm và điều trị đúng phác đồ, lao màng phổi có tiên lượng khá tốt. Ngược lại, việc chậm trễ trong điều trị có thể để lại di chứng hô hấp kéo dài.
Theo bác sĩ, giảng viên Cao đẳng ngành Y sĩ Đa khoa – Trường Cao đẳng Dược Sài Gòn cho biết, nguyên nhân chính gây bệnh là vi khuẩn Mycobacterium tuberculosis. Thông thường, vi khuẩn lao từ ổ tổn thương trong phổi lan sang khoang màng phổi khi ổ lao nằm sát màng phổi bị vỡ. Ngoài ra, vi khuẩn cũng có thể theo đường máu hoặc hệ bạch huyết di chuyển đến màng phổi.
Một số trường hợp khác, lao màng phổi xuất hiện do lao từ các cơ quan lân cận như lao xương sườn, cột sống hoặc thành ngực lan sang. Ở người có hệ miễn dịch suy yếu, vi khuẩn lao dễ dàng phát triển mạnh và gây tổn thương tại màng phổi.
Không phải ai nhiễm vi khuẩn lao cũng mắc lao màng phổi. Bệnh thường khởi phát khi có sự kết hợp của nhiều yếu tố nguy cơ như:
- Người từng mắc lao phổi nhưng điều trị không triệt để.
- Người có hệ miễn dịch suy giảm: nhiễm HIV/AIDS, ung thư, tiểu đường, suy thận, dùng thuốc ức chế miễn dịch kéo dài.
- Môi trường sống chật chội, ẩm thấp, thiếu ánh sáng hoặc thường xuyên tiếp xúc với người mắc lao.
- Thói quen hút thuốc lá, uống rượu bia, chế độ dinh dưỡng kém làm suy giảm sức đề kháng.
Bệnh thường tiến triển qua hai giai đoạn chính. Ở giai đoạn khởi phát, triệu chứng khá mơ hồ như sốt nhẹ về chiều, ho khan, đau tức ngực nhẹ, khó thở thoáng qua nên dễ bị bỏ sót.
Khi bước sang giai đoạn toàn phát, các triệu chứng trở nên rõ rệt hơn: mệt mỏi kéo dài, sụt cân không rõ nguyên nhân, sốt dai dẳng, đau tức ngực tăng khi hít sâu hoặc ho, khó thở rõ ràng. Trên hình ảnh chẩn đoán, bác sĩ có thể phát hiện tràn dịch màng phổi – dấu hiệu gợi ý quan trọng của lao màng phổi.
Lao màng phổi là bệnh nguy hiểm nếu không được điều trị kịp thời. Bệnh có thể gây dày dính màng phổi, hạn chế thông khí, dẫn đến khó thở mạn tính và suy giảm chất lượng cuộc sống. Ngoài ra, điều trị không đúng hoặc bỏ dở giữa chừng làm tăng nguy cơ lao kháng thuốc và lan sang các cơ quan khác như phổi, màng não, xương khớp.
Ở những bệnh nhân có sức đề kháng yếu, lao màng phổi không kiểm soát tốt còn có thể dẫn đến suy hô hấp hoặc tử vong.
Việc chẩn đoán đòi hỏi sự phối hợp giữa lâm sàng, chẩn đoán hình ảnh và các xét nghiệm chuyên sâu. Trong đó, vai trò của các kỹ thuật xét nghiệm ngày càng quan trọng, đặc biệt với sự hỗ trợ của đội ngũ được đào tạo bài bản từ các chương trình Cao đẳng Xét nghiệm y học, giúp phát hiện vi khuẩn lao và các chỉ số đặc hiệu một cách chính xác.
Các phương pháp thường được áp dụng gồm: khám lâm sàng, chụp X-quang ngực, siêu âm màng phổi, chụp CT lồng ngực và phân tích dịch màng phổi. Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định nuôi cấy vi khuẩn lao, sinh thiết màng phổi hoặc xét nghiệm sinh học phân tử để khẳng định chẩn đoán.
Điều trị lao màng phổi chủ yếu dựa trên phác đồ thuốc kháng lao kết hợp xử lý tràn dịch màng phổi. Người bệnh cần tuyệt đối tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ, không tự ý ngừng thuốc để tránh nguy cơ kháng thuốc.
Bên cạnh đó, việc chăm sóc đóng vai trò quan trọng: nghỉ ngơi hợp lý, ăn uống đầy đủ dinh dưỡng, tránh thuốc lá và rượu bia. Người bệnh nên tập thở sâu, vận động nhẹ sau khi tình trạng ổn định để phục hồi chức năng hô hấp và hạn chế dính màng phổi.
Tiêm vắc xin BCG đầy đủ cho trẻ nhỏ, tầm soát sớm khi có triệu chứng nghi ngờ, duy trì lối sống lành mạnh và nâng cao sức đề kháng là những biện pháp quan trọng giúp phòng ngừa lao nói chung và lao màng phổi nói riêng.
Việc phát hiện sớm và điều trị đúng cách chính là chìa khóa giúp kiểm soát bệnh hiệu quả, hạn chế biến chứng và bảo vệ sức khỏe lâu dài.
*LƯU Ý: Bài viết mang tính tham khảo, phục vụ mục đích học tập của sinh viên Trường Cao đẳng Y Dược Sài Gòn và không có giá trị thay thế ý kiến tư vấn y khoa chuyên môn.
