Các nhóm kháng sinh cần tránh dùng cho trẻ em để bảo đảm an toàn

Nhóm Cyclin: Nguy cơ tổn thương xương và răng ở trẻ nhỏ

Cyclin là nhóm kháng sinh quen thuộc trong điều trị nhiễm khuẩn, và đây cũng là một nội dung được nhấn mạnh nhiều trong chương trình học Cao đẳng Dược, bởi mức độ ảnh hưởng sâu rộng của nhóm thuốc này lên hệ xương răng đang phát triển của trẻ. Do khả năng gắn chặt vào mô xương và men răng, Cyclin có thể gây tổn thương lâu dài nếu dùng sai đối tượng.

Nhóm thuốc này gồm Tetracyclin, Doxycyclin, Minocyclin, với các nguy cơ như vàng răng vĩnh viễn, hư men răng và chậm phát triển xương. Ở trẻ trên 8 tuổi, một số liều tham khảo có thể áp dụng như:

• Tetracyclin: 25–50 mg/kg/ngày
• Doxycyclin: 4–5 mg/kg/ngày
• Minocyclin: 4 mg/kg/ngày

Vì những ảnh hưởng kéo dài đến cấu trúc xương và răng, Cyclin vẫn luôn nằm trong danh mục cần hạn chế tối đa khi điều trị cho trẻ em.

Nhóm Quinolon và Phenicol: Nguy cơ tổn thương sụn, thần kinh và tủy xương

Trong nhiều tài liệu về Đào tạo Dược sĩ Nhà thuốc, Quinolon và Phenicol được xếp vào nhóm các kháng sinh phải đặc biệt thận trọng khi chỉ định cho trẻ. Lý do là hệ vận động và hệ tạo máu của trẻ chưa hoàn thiện, dễ bị tổn thương trước những tác động phụ mạnh của hai nhóm thuốc này.

• Quinolon gồm Ciprofloxacin, Ofloxacin, Levofloxacin, Moxifloxacin…, có nguy cơ gây tổn thương sụn, viêm gân và đứt gân Achilles khi dùng kéo dài. Vì vậy, nhóm này không dùng cho trẻ dưới 16 tuổi.
• Phenicol, điển hình là Cloramphenicol, có thể ức chế tủy xương, gây viêm thần kinh thị giác và thậm chí gây hội chứng xám ở trẻ sơ sinh. Do đó, nhóm này chống chỉ định cho trẻ sơ sinh và trẻ dưới 6 tháng tuổi.

Sự kết hợp giữa hiệu lực mạnh và rủi ro cao khiến các nhóm thuốc này chỉ nên dùng khi thật sự cần thiết và luôn phải theo dõi chặt chẽ.

Nhóm Lincosamid, Aminoglycosid và Sulfamid: Nguy cơ độc thận, rối loạn tiêu hoá và chuyển hoá

Trong chương trình thực hành và giảng dạy tại Trường Cao đẳng Dược thành phố Hồ Chí Minh, các nhóm Lincosamid, Aminoglycosid và Sulfamid luôn được đưa vào nhóm kháng sinh cần thận trọng nhất khi áp dụng cho trẻ nhỏ. Bởi lẽ hệ tiêu hóa, thính giác và thận của trẻ còn non nớt, dễ bị tổn thương trước tác dụng phụ của các nhóm thuốc này.

• Lincosamid (Lincomycin, Clindamycin) có thể gây viêm đại tràng giả mạc, nên không dùng cho trẻ dưới 2 tuổi.
• Aminoglycosid (Streptomycin, Neomycin, Kanamycin, Amikacin, Gentamycin, Tobramycin) có nguy cơ gây độc thận và độc thính giác, có thể dẫn đến điếc vĩnh viễn, vì vậy không dùng cho trẻ sơ sinh.
• Sulfamid có thể gây rối loạn hệ tạo máu, dị ứng, rối loạn tiêu hóa, nguy cơ sỏi thận và một số trường hợp rối loạn đường huyết, nên chống chỉ định cho trẻ sơ sinh.

Với nhiều rủi ro tác dụng phụ ảnh hưởng đến sự phát triển của trẻ, các nhóm kháng sinh này luôn cần được cân nhắc kỹ và chỉ dùng khi có hướng dẫn chuyên môn rõ ràng.

*LƯU Ý: Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, phục vụ mục đích học tập của sinh viên Trường Cao đẳng Dược Sài Gòn và không thay thế cho tư vấn y khoa!