Cetirizine là một trong những thuốc kháng histamine thế hệ 2 được sử dụng phổ biến trong điều trị các bệnh lý dị ứng hiện nay. Với ưu điểm ít gây buồn ngủ hơn so với các thuốc kháng histamine thế hệ cũ, cetirizine được chỉ định rộng rãi trong viêm mũi dị ứng, mề đay và các phản ứng dị ứng da.
Cetirizine là thuốc kháng histamine H1 thế hệ thứ hai, có tác dụng đối kháng chọn lọc trên thụ thể H1 ngoại vi. Thuốc hoạt động bằng cách ức chế histamine – chất trung gian chính gây ra các triệu chứng dị ứng như hắt hơi, chảy nước mũi, ngứa, nổi mề đay và ngứa da. Nhờ tính phân cực cao hơn so với hydroxyzine, cetirizine ít đi qua hàng rào máu – não, do đó hạn chế tác động lên hệ thần kinh trung ương và giảm nguy cơ gây buồn ngủ.
Trong thực hành lâm sàng và đào tạo Cao đẳng Dược, cetirizine được xếp vào nhóm thuốc chống dị ứng cơ bản nhưng có vai trò quan trọng trong kiểm soát triệu chứng dị ứng cấp và mạn tính.
Cetirizine ức chế cả giai đoạn sớm và giai đoạn muộn của phản ứng dị ứng qua trung gian histamine. Thuốc không có tác dụng đối kháng acetylcholin và serotonin, nhờ đó hạn chế nhiều tác dụng phụ không mong muốn so với thuốc kháng histamine thế hệ thứ nhất.
Sau khi uống, cetirizine được hấp thu nhanh qua đường tiêu hóa và đạt nồng độ đỉnh trong huyết tương sau khoảng một giờ. Thuốc liên kết mạnh với protein huyết tương, ít chuyển hóa qua gan và phần lớn được thải trừ qua thận dưới dạng không đổi. Thời gian bán thải trung bình ở người lớn khoảng 8 giờ, ở trẻ em khoảng 6 giờ. Đặc điểm này giúp cetirizine thuận tiện khi sử dụng một lần mỗi ngày trong nhiều trường hợp.
Cetirizine giúp kiểm soát hiệu quả các triệu chứng của viêm mũi dị ứng theo mùa và quanh năm như hắt hơi, sổ mũi, ngứa mũi và chảy nước mắt. Thuốc cũng được sử dụng phổ biến trong điều trị mề đay vô căn mạn tính, giúp giảm ngứa, giảm sưng phù và cải thiện tổn thương da.
Ngoài ra, cetirizine còn có vai trò hỗ trợ điều trị viêm kết mạc dị ứng và các phản ứng dị ứng da. Nhờ ít gây an thần, thuốc phù hợp với người cần duy trì sinh hoạt và lao động bình thường, tuy vẫn cần thận trọng ở một số đối tượng nhạy cảm.
Cetirizine được chỉ định cho người lớn và trẻ em từ 6 tháng tuổi trở lên trong các trường hợp viêm mũi dị ứng, viêm kết mạc dị ứng, mề đay mạn tính, viêm da dị ứng và các biểu hiện dị ứng khác.
Tuy nhiên, thuốc không được sử dụng cho người có tiền sử dị ứng với cetirizine, hydroxyzine hoặc levocetirizine. Người suy thận giai đoạn cuối cần tránh dùng thuốc. Phụ nữ mang thai và cho con bú chỉ nên sử dụng cetirizine khi có chỉ định và theo dõi của bác sĩ, do thuốc có thể bài tiết một phần qua sữa mẹ.
Liều dùng cetirizine được điều chỉnh theo độ tuổi và tình trạng bệnh. Ở người lớn và trẻ trên 12 tuổi, liều thường dùng là 10 mg mỗi ngày. Trẻ em từ 6 đến 12 tuổi có thể dùng liều thấp hơn, chia làm hai lần trong ngày. Với trẻ nhỏ dưới 2 tuổi, việc sử dụng cetirizine cần tuân thủ nghiêm ngặt hướng dẫn của bác sĩ.
Thuốc được dùng đường uống, có thể uống cùng hoặc không cùng thức ăn. Trong trường hợp suy gan hoặc suy thận, liều dùng cần được điều chỉnh phù hợp để tránh tích lũy thuốc.
Cetirizine nhìn chung dung nạp tốt, nhưng vẫn có thể gây buồn ngủ, mệt mỏi, khô miệng, đau đầu hoặc rối loạn tiêu hóa nhẹ. Một số ít trường hợp có thể gặp phản ứng thần kinh trung ương, tim mạch hoặc rối loạn chức năng gan, thận.
Thuốc có thể làm tăng tác dụng an thần khi dùng đồng thời với rượu hoặc các thuốc ức chế thần kinh trung ương. Vì vậy, người bệnh cần thận trọng khi lái xe hoặc vận hành máy móc trong thời gian dùng thuốc.
Theo giảng viên Trường Cao đẳng Dược Sài Gòn, cetirizine là thuốc kháng histamine quen thuộc nhưng không nên sử dụng tùy tiện. Sinh viên Cao đẳng Y, Y sĩ đa khoa và người làm trong ngành Dược cần nắm vững dược lực học, liều dùng và đối tượng chống chỉ định của cetirizine để tư vấn và sử dụng thuốc an toàn, đặc biệt ở trẻ em, người cao tuổi và bệnh nhân suy thận.
Cetirizine là thuốc kháng histamine thế hệ 2 hiệu quả trong điều trị các bệnh lý dị ứng thường gặp như viêm mũi dị ứng và mề đay mạn tính. Dù có độ an toàn cao, việc sử dụng cetirizine vẫn cần tuân thủ đúng chỉ định, liều lượng và thời gian điều trị để hạn chế tác dụng phụ và tương tác thuốc. Hiểu đúng và dùng đúng cetirizine không chỉ giúp người bệnh kiểm soát dị ứng hiệu quả mà còn là kiến thức nền tảng quan trọng trong thực hành Y sĩ đa khoa và đào tạo ngành Dược hiện nay.
*LƯU Ý: Bài viết mang tính tham khảo, phục vụ mục đích học tập của sinh viên Trường Cao đẳng Dược Sài Gòn và không có giá trị thay thế ý kiến tư vấn y khoa chuyên môn.
