Ciprofloxacin là kháng sinh thuộc nhóm fluoroquinolone, có tác dụng diệt khuẩn mạnh nhờ ức chế quá trình nhân đôi DNA của vi khuẩn. Thuốc được sử dụng rộng rãi trong điều trị nhiều nhiễm khuẩn từ nhẹ đến nặng, song cũng tiềm ẩn nguy cơ tác dụng phụ nghiêm trọng nếu dùng không đúng chỉ định.
Ciprofloxacin là kháng sinh fluoroquinolone bán tổng hợp, được sử dụng phổ biến trong thực hành lâm sàng để điều trị các bệnh nhiễm khuẩn do vi khuẩn Gram âm và một số Gram dương nhạy cảm. Hoạt chất này tồn tại dưới nhiều dạng bào chế như viên uống, dung dịch tiêm truyền, thuốc nhỏ mắt và nhỏ tai, giúp linh hoạt trong điều trị.
Trong ngành Dược, Ciprofloxacin được xếp vào nhóm kháng sinh kê đơn bắt buộc, do nguy cơ gây kháng thuốc và các tác dụng không mong muốn nếu sử dụng tùy tiện. Đây cũng là nội dung trọng tâm trong chương trình đào tạo Cao đẳng Y sĩ đa khoa, đặc biệt ở phần sử dụng kháng sinh hợp lý.
Ciprofloxacin phát huy tác dụng diệt khuẩn bằng cách ức chế enzym DNA gyrase và topoisomerase IV – các enzyme thiết yếu cho quá trình sao chép và sửa chữa DNA của vi khuẩn. Khi quá trình này bị gián đoạn, vi khuẩn không thể nhân lên và nhanh chóng bị tiêu diệt.
So với các quinolone thế hệ cũ, Ciprofloxacin có hoạt tính mạnh hơn và vẫn giữ hiệu quả với nhiều chủng vi khuẩn đã kháng penicillin, cephalosporin hoặc aminoglycosid. Đặc biệt, thuốc có khả năng tiêu diệt vi khuẩn ở cả pha phát triển nhanh và pha chậm, giúp nâng cao hiệu quả điều trị trong các nhiễm khuẩn phức tạp.
Nhờ phổ kháng khuẩn rộng, Ciprofloxacin được chỉ định điều trị nhiều bệnh nhiễm khuẩn khác nhau. Trong lâm sàng, thuốc thường được sử dụng để điều trị nhiễm khuẩn đường tiết niệu như viêm bàng quang, viêm bể thận và viêm tuyến tiền liệt do vi khuẩn. Ngoài ra, Ciprofloxacin còn có hiệu quả trong các nhiễm khuẩn đường hô hấp dưới, nhiễm khuẩn da và mô mềm, nhiễm khuẩn xương khớp và tiêu chảy nhiễm khuẩn.
Ở dạng dùng tại chỗ, thuốc nhỏ mắt và nhỏ tai chứa Ciprofloxacin được sử dụng trong điều trị viêm kết mạc, loét giác mạc và viêm tai ngoài. Trong một số trường hợp đặc biệt, thuốc còn được chỉ định dự phòng và điều trị bệnh than sau phơi nhiễm.
Ciprofloxacin được hấp thu nhanh qua đường uống với sinh khả dụng khoảng 70–80%. Hoạt chất phân bố rộng khắp cơ thể, đạt nồng độ cao tại các mô và cơ quan bị nhiễm khuẩn như phổi, thận, tuyến tiền liệt và mật. Thuốc được thải trừ chủ yếu qua thận, vì vậy cần thận trọng và điều chỉnh liều ở bệnh nhân suy thận.
Những đặc điểm dược động học này giúp Ciprofloxacin đạt hiệu quả cao trong điều trị, đồng thời cũng đặt ra yêu cầu chặt chẽ về theo dõi liều dùng – kiến thức mà sinh viên Cao đẳng Y sĩ đa khoa cần đặc biệt nắm vững.
Ciprofloxacin được chỉ định trong các nhiễm khuẩn từ vừa đến nặng khi vi khuẩn nhạy cảm với thuốc. Tuy nhiên, đây không phải là lựa chọn đầu tay cho mọi trường hợp nhiễm khuẩn, đặc biệt là các nhiễm khuẩn nhẹ có thể điều trị bằng kháng sinh an toàn hơn.
Thuốc chống chỉ định ở người quá mẫn với fluoroquinolone, người đang sử dụng tizanidine, bệnh nhân có tiền sử viêm hoặc đứt gân liên quan đến nhóm thuốc này. Ciprofloxacin cũng không được khuyến cáo dùng cho phụ nữ mang thai, cho con bú và trẻ em đang trong giai đoạn phát triển, trừ những trường hợp bắt buộc và có chỉ định chặt chẽ của bác sĩ.
Việc sử dụng Ciprofloxacin có thể gây ra các tác dụng phụ trên tiêu hóa, thần kinh trung ương, gan, thận và đặc biệt là hệ cơ – xương. Nguy cơ viêm gân và đứt gân, nhất là gân Achilles, đã được ghi nhận rõ ràng, nhất là ở người cao tuổi hoặc người dùng đồng thời corticosteroid.
Bên cạnh đó, Ciprofloxacin dễ tương tác với các thuốc chứa kim loại như calci, magie, sắt, làm giảm hấp thu. Thuốc cũng có thể làm tăng nồng độ theophylline, warfarin hoặc gây rối loạn nhịp tim khi dùng cùng các thuốc kéo dài QT, đòi hỏi người kê đơn phải hết sức thận trọng.
Theo giảng viên Trường Cao đẳng Dược Sài Gòn, Ciprofloxacin là kháng sinh mạnh nhưng không nên lạm dụng: “Trong đào tạo ngành Dược và Y sĩ đa khoa, chúng tôi luôn nhấn mạnh nguyên tắc sử dụng fluoroquinolone đúng chỉ định. Việc dùng sai hoặc kéo dài không cần thiết không chỉ làm tăng nguy cơ tác dụng phụ mà còn thúc đẩy tình trạng kháng kháng sinh, gây khó khăn cho điều trị về sau”.
Ciprofloxacin là kháng sinh fluoroquinolone có hiệu lực cao trong điều trị nhiều nhiễm khuẩn nghiêm trọng. Tuy nhiên, thuốc đi kèm với nguy cơ tác dụng phụ và tương tác thuốc đáng kể. Việc sử dụng Ciprofloxacin cần tuân thủ nghiêm ngặt chỉ định y tế, dựa trên đánh giá lợi ích – nguy cơ cụ thể, đồng thời là nội dung quan trọng trong thực hành của ngành Dược học, Y sĩ đa khoa và Cao đẳng Y sĩ đa khoa nhằm bảo đảm an toàn và hiệu quả điều trị cho người bệnh.
*LƯU Ý: Bài viết mang tính tham khảo, phục vụ mục đích học tập của sinh viên Trường Cao đẳng Dược Sài Gòn và không có giá trị thay thế ý kiến tư vấn y khoa chuyên môn.
