Gan nhiễm mỡ không do rượu: Nguyên nhân và cách phòng ngừa

Gan nhiễm mỡ không do rượu là gì?

Gan nhiễm mỡ không do rượu (NAFLD - Non-Alcoholic Fatty Liver Disease, hiện nay được gọi là MASLD - Metabolic Dysfunction Associated Steatotic Liver Disease) là tình trạng mỡ tích tụ trong tế bào gan vượt quá 5% trọng lượng gan, ở người không uống hoặc chỉ uống rất ít rượu. Bệnh có hai dạng: thể đơn thuần (NAFL) và thể tiến triển có viêm gan, xơ hóa, có thể dẫn đến xơ gan hoặc ung thư gan nếu không được điều trị sớm.

Đối tượng dễ mắc bệnh

Những người mắc hội chứng chuyển hóa như béo phì, tiểu đường tuýp 2, rối loạn mỡ máu hoặc ít vận động có nguy cơ cao bị gan nhiễm mỡ không do rượu. Ngoài ra, người tuổi trung niên, người bị rối loạn nội tiết (hội chứng buồng trứng đa nang, suy giáp), hoặc có yếu tố di truyền (như đột biến gen PNPLA3, TM6SF2) cũng dễ mắc bệnh.

Nguyên nhân chính gây gan nhiễm mỡ không do rượu

Bệnh thường hình thành do sự kết hợp của nhiều yếu tố:

• Kháng insulin: Khi tế bào không đáp ứng với insulin, glucose và lipid bị rối loạn chuyển hóa, khiến mỡ tích tụ trong gan.
• Thừa cân, béo bụng: Mỡ nội tạng tiết ra các chất gây viêm, dẫn đến tổn thương tế bào gan.
• Chế độ ăn uống không lành mạnh: Ăn nhiều đường, chất béo bão hòa, thiếu rau xanh và chất chống oxy hóa làm tăng stress oxy hóa trong gan.
• Ít vận động: Ngồi nhiều khiến cơ thể giảm tiêu hao năng lượng, tăng tích mỡ nội tạng và kháng insulin.
• Yếu tố di truyền và nội tiết: Một số đột biến gen hoặc rối loạn hormone có thể khiến gan dễ bị tích mỡ dù người bệnh không béo.
• Tác dụng phụ của thuốc: Corticoid, tamoxifen, amiodarone hay methotrexate đều có thể ảnh hưởng đến quá trình chuyển hóa mỡ gan.

Triệu chứng và chẩn đoán

Gan nhiễm mỡ không do rượu thường không có triệu chứng rõ ràng. Người bệnh có thể chỉ cảm thấy mệt, đầy bụng nhẹ hoặc tức vùng hạ sườn phải. Khi bệnh tiến triển, có thể xuất hiện vàng da, phù chân, báng bụng và ngứa da.

Để chẩn đoán chính xác, bác sĩ sẽ chỉ định siêu âm, FibroScan, xét nghiệm men gan (ALT, AST, GGT) hoặc sinh thiết gan trong trường hợp cần thiết.

Cách điều trị và kiểm soát bệnh

Hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, vì vậy thay đổi lối sống là biện pháp chính:

• Ăn uống khoa học: Áp dụng chế độ ăn Địa Trung Hải nhiều rau xanh, cá và dầu olive; hạn chế thực phẩm nhiều đường, chất béo bão hòa.
• Tập thể dục thường xuyên: Duy trì ít nhất 150 phút/tuần hoạt động thể chất mức trung bình để giảm mỡ gan và cải thiện chuyển hóa.
• Ngủ đủ giấc, giảm căng thẳng: Stress và thiếu ngủ làm tăng nguy cơ kháng insulin, gây rối loạn chuyển hóa.
• Kiểm soát bệnh nền: Người mắc tiểu đường, rối loạn mỡ máu hay huyết áp cao cần điều trị đồng thời để hạn chế tổn thương gan.

Phòng ngừa gan nhiễm mỡ không do rượu

Để phòng bệnh, mỗi người nên duy trì cân nặng hợp lý, tránh ngồi lâu, ăn uống lành mạnh và kiểm tra men gan định kỳ. Sinh viên ngành Cao đẳng Y sĩ đa khoa của Trường Cao đẳng Dược Sài Gòn được khuyến khích nghiên cứu sâu hơn về mối liên hệ giữa chế độ dinh dưỡng và sức khỏe gan, từ đó có thể hướng dẫn cộng đồng cách phòng ngừa bệnh hiệu quả.

Theo giảng viên Trường Cao đẳng Dược Sài Gòn cho biết: “Gan nhiễm mỡ không do rượu đang trở thành vấn đề sức khỏe đáng báo động ở người Việt. Việc đào tạo các sinh viên ngành Cao đẳng Y sĩ đa khoa hiểu rõ cơ chế bệnh và phương pháp phòng ngừa sớm là rất quan trọng. Khi người dân được hướng dẫn đúng cách về ăn uống, vận động và kiểm soát stress, họ có thể phòng tránh tới 70% nguy cơ mắc bệnh gan mạn tính”.

Tóm lại, gan nhiễm mỡ không do rượu là căn bệnh phổ biến nhưng hoàn toàn có thể phòng ngừa được. Cùng với sự hiểu biết y học ngày càng sâu rộng từ các cơ sở đào tạo như Trường Cao đẳng Dược Sài Gòn, cộng đồng có thể chủ động hơn trong việc chăm sóc và bảo vệ gan khỏe mạnh.