Trong điều trị các nhiễm khuẩn Gram âm nặng, đặc biệt ở người có tiền sử dị ứng penicillin, việc lựa chọn kháng sinh phù hợp đóng vai trò quyết định hiệu quả. Aztreonam, với phổ tác dụng đặc hiệu và nguy cơ dị ứng chéo thấp, được xem là một giải pháp thay thế quan trọng trong thực hành lâm sàng.
Aztreonam là kháng sinh beta-lactam thuộc phân nhóm monobactam, được sử dụng chủ yếu bằng đường tiêm để điều trị các nhiễm khuẩn do vi khuẩn Gram âm hiếu khí. Trong Dược học, đây là kháng sinh phổ hẹp, có cấu trúc vòng beta-lactam đơn, khác biệt so với penicillin và cephalosporin.
Thuốc thường được chỉ định trong các nhiễm khuẩn đường hô hấp dưới, tiết niệu, ổ bụng, da – mô mềm và nhiễm khuẩn huyết. Đặc biệt, aztreonam được ưu tiên sử dụng ở người bệnh có tiền sử dị ứng penicillin do nguy cơ phản ứng chéo rất thấp. Đây là kiến thức nền quan trọng trong đào tạo Y sĩ đa khoa và Cao đẳng Y sĩ đa khoa.
Aztreonam phát huy tác dụng diệt khuẩn thông qua ức chế quá trình tổng hợp thành tế bào vi khuẩn. Thuốc gắn chọn lọc vào protein gắn penicillin PBP-3 của vi khuẩn Gram âm, làm rối loạn cấu trúc vách tế bào và dẫn đến ly giải vi khuẩn.
So với một số beta-lactam khác như carbapenem hay cephalosporin thế hệ cao, tốc độ diệt khuẩn của aztreonam có thể chậm hơn do ái lực hạn chế với các PBP khác. Tuy nhiên, khi được sử dụng đúng chỉ định, thuốc vẫn đạt hiệu quả điều trị rõ rệt và an toàn.
Aztreonam có hoạt tính chọn lọc cao trên vi khuẩn Gram âm hiếu khí, bao gồm Escherichia coli, Klebsiella, Proteus, Serratia, Haemophilus influenzae, Neisseria meningitidis và đặc biệt là Pseudomonas aeruginosa. Ngược lại, thuốc không có tác dụng trên vi khuẩn Gram dương, vi khuẩn kỵ khí, mycoplasma, chlamydia, nấm và virus.
Nhờ cấu trúc beta-lactam đơn vòng, aztreonam ít gây dị ứng chéo và tương đối bền vững với nhiều beta-lactamase. Tuy nhiên, trong các nhiễm khuẩn nặng hoặc nhiễm khuẩn bệnh viện có khả năng do nhiều tác nhân phối hợp, thuốc không nên dùng đơn độc mà cần kết hợp với kháng sinh khác để mở rộng phổ tác dụng.
Aztreonam không hấp thu qua đường tiêu hóa nên bắt buộc dùng đường tiêm. Sau tiêm bắp, thuốc đạt nồng độ đỉnh trong huyết tương sau khoảng 1 giờ. Hoạt chất phân bố rộng trong các mô và dịch cơ thể như phổi, dịch màng phổi, dịch phúc mạc, nước tiểu và có khả năng qua hàng rào máu não khi màng não bị viêm.
Thuốc chuyển hóa rất ít tại gan và chủ yếu được thải trừ qua thận dưới dạng không đổi. Vì vậy, ở người suy thận, cần điều chỉnh liều và khoảng cách dùng thuốc phù hợp. Đây là nội dung thực hành lâm sàng quan trọng đối với Y sĩ đa khoa khi theo dõi và chăm sóc người bệnh nhiễm khuẩn nặng.
Aztreonam được chỉ định trong điều trị các nhiễm khuẩn do vi khuẩn Gram âm hiếu khí nhạy cảm như viêm phổi, viêm phế quản nặng, nhiễm khuẩn tiết niệu có hoặc không biến chứng, nhiễm khuẩn ổ bụng, nhiễm khuẩn huyết, viêm màng não do Haemophilus influenzae hoặc Neisseria meningitidis, cũng như dự phòng nhiễm khuẩn trong một số phẫu thuật nguy cơ cao.
Chống chỉ định của thuốc là người có tiền sử quá mẫn với aztreonam hoặc bất kỳ thành phần nào của thuốc.
Liều aztreonam phụ thuộc vào mức độ nhiễm khuẩn, tác nhân gây bệnh, tuổi và chức năng thận. Ở người lớn, liều thường dùng dao động từ 500 mg đến 2 g mỗi lần, với khoảng cách 6–12 giờ, liều tối đa không quá 8 g/ngày. Trẻ em dùng liều theo cân nặng và cần theo dõi sát trong quá trình điều trị.
Trong quá trình sử dụng, cần theo dõi phản ứng tại chỗ tiêm, chức năng thận, gan và các dấu hiệu bội nhiễm. Khi xuất hiện phản ứng quá mẫn nghiêm trọng, phải ngừng thuốc và xử trí kịp thời.
Theo nhận định của giảng viên chuyên ngành Dược học tại Trường Cao đẳng Dược Sài Gòn, aztreonam là kháng sinh có giá trị trong điều trị nhiễm khuẩn Gram âm nặng, đặc biệt ở người bệnh dị ứng penicillin. Tuy nhiên, do phổ tác dụng hẹp, việc sử dụng thuốc cần dựa trên chẩn đoán chính xác và kháng sinh đồ, tránh lạm dụng để hạn chế nguy cơ kháng kháng sinh.
Đây cũng là nội dung quan trọng trong đào tạo Cao đẳng Y sĩ đa khoa, giúp người học hiểu đúng vai trò của kháng sinh phổ hẹp trong chiến lược điều trị hợp lý.
Aztreonam là kháng sinh monobactam đường tiêm, có phổ tác dụng chọn lọc trên vi khuẩn Gram âm hiếu khí và nguy cơ dị ứng chéo thấp. Việc sử dụng thuốc cần tuân thủ đúng chỉ định, liều lượng và theo dõi chặt chẽ để đạt hiệu quả điều trị tối ưu, đồng thời góp phần sử dụng kháng sinh an toàn và hợp lý trong thực hành lâm sàng hiện nay.
