Sau mùa tuyển sinh 2026, nhiều thí sinh chọn cao đẳng, giáo dục nghề nghiệp hoặc đi làm sớm thay vì đại học, cho thấy người trẻ cân nhắc chi phí đào tạo, kỹ năng nghề và cơ hội việc làm thực tế.
Sau mùa tuyển sinh 2026, nhiều thí sinh chọn cao đẳng, giáo dục nghề nghiệp hoặc đi làm sớm thay vì đại học, cho thấy người trẻ cân nhắc chi phí đào tạo, kỹ năng nghề và cơ hội việc làm thực tế.
Sau đợt xét tuyển đầu tiên năm 2026, nhiều trường đại học vẫn tiếp tục tuyển bổ sung với số lượng chỉ tiêu lớn. Trong khi đó, hơn 325.000 thí sinh dự thi tốt nghiệp THPT không đăng ký xét tuyển đại học. Những con số này cho thấy lựa chọn sau THPT đang có sự thay đổi đáng chú ý, khi đại học không còn được xem là con đường mặc định đối với tất cả học sinh.
Một trong những nguyên nhân được nhắc đến là yêu cầu tuyển sinh và điều kiện học tập tại bậc đại học ngày càng được thí sinh cân nhắc kỹ. Tuy nhiên, điểm thi không phải yếu tố duy nhất quyết định lựa chọn. Sau kỳ thi tốt nghiệp THPT, nhiều học sinh bắt đầu xem xét khả năng học cao đẳng, giáo dục nghề nghiệp hoặc tham gia thị trường lao động sớm dựa trên năng lực, sở thích và điều kiện gia đình.
Bên cạnh điểm số, chi phí đào tạo cũng trở thành vấn đề được nhiều gia đình quan tâm. Người học không chỉ tính học phí mà còn phải cân đối tiền sinh hoạt, thời gian học và thời điểm có thể bắt đầu tạo ra thu nhập. Vì vậy, một lộ trình ngắn hơn, chú trọng kỹ năng thực hành và có khả năng kết nối với doanh nghiệp có thể phù hợp với những người muốn sớm ổn định nghề nghiệp. Quan trọng hơn, lựa chọn này không đồng nghĩa với việc khép lại cơ hội học tập, bởi người học vẫn có thể tiếp tục nâng cao trình độ hoặc học liên thông khi có điều kiện.
Khi thị trường lao động thay đổi, giá trị của một chương trình đào tạo không chỉ được nhìn nhận qua bằng cấp mà còn nằm ở khả năng giúp người học hình thành kỹ năng đáp ứng công việc. Đây là lý do giáo dục nghề nghiệp đang có thêm lợi thế, đặc biệt với những ngành yêu cầu cao về thực hành và khả năng thích ứng với môi trường sản xuất, dịch vụ.
Năm 2025, cả nước tuyển khoảng 430.000 người học trình độ cao đẳng, trung cấp. Hơn 85% cơ sở giáo dục nghề nghiệp đã hợp tác với trên 7.200 doanh nghiệp; hơn 310.000 lượt học sinh, sinh viên được tiếp nhận thực tập và trên 85% có việc làm ngay sau tốt nghiệp thông qua kênh hợp tác với doanh nghiệp. Những số liệu này cho thấy mối liên hệ giữa cơ sở đào tạo và thị trường lao động đang ngày càng được chú trọng.
Đáng chú ý, doanh nghiệp không chỉ xuất hiện ở giai đoạn thực tập mà còn tham gia sâu hơn vào quá trình đào tạo. Trong bối cảnh Xét tuyển Đại học năm 2026 ngày càng được thí sinh cân nhắc dựa trên cơ hội việc làm sau tốt nghiệp, mô hình đào tạo gắn với nhu cầu thực tế của doanh nghiệp đang trở thành hướng đi đáng chú ý, giúp người học sớm tiếp cận môi trường làm việc, rèn luyện kỹ năng nghề và giảm khoảng cách giữa kiến thức được học với yêu cầu thực tế.
Để thay đổi nhận thức về con đường sau THPT, công tác hướng nghiệp cần được thực hiện sớm và cung cấp thông tin đủ cụ thể để học sinh có thể tự đánh giá khả năng của mình. Thay vì chỉ tập trung vào câu hỏi “đỗ trường nào”, học sinh cần được định hướng về nghề nghiệp, yêu cầu công việc, thời gian đào tạo, chi phí học tập và triển vọng việc làm của từng lựa chọn.
Kinh nghiệm từ một số quốc gia cho thấy giáo dục nghề nghiệp có thể trở thành một hướng đi phổ biến nếu được tổ chức gắn chặt với doanh nghiệp. Tại Đức, đào tạo nghề kép kết hợp việc học tại trường với đào tạo trực tiếp tại doanh nghiệp và thu hút khoảng một nửa học sinh sau khi rời trường phổ thông. Hàn Quốc cũng phát triển hệ thống trường Meister với chương trình đào tạo gắn với nhu cầu nhân lực của từng ngành công nghiệp. Những mô hình này cho thấy học nghề có thể trở thành một lựa chọn nghề nghiệp chủ động nếu người học nhìn thấy rõ cơ hội phát triển sau đào tạo.
Tại Việt Nam, hoạt động hướng nghiệp và phân luồng cũng đang được đặt theo hướng giúp học sinh lựa chọn dựa trên năng lực, sở thích và triển vọng nghề nghiệp thay vì chỉ căn cứ vào điểm thi. Theo Thông tư 16/2026/TT-BGDĐT, nội dung hướng nghiệp trong trường phổ thông phải cung cấp thông tin về ngành nghề, điều kiện đào tạo, cơ hội việc làm và xu hướng thị trường lao động; đồng thời hỗ trợ học sinh đánh giá năng lực, sở thích và trải nghiệm môi trường nghề nghiệp. Trong bối cảnh đó, các chương trình đào tạo nghề thuộc nhiều lĩnh vực, trong đó có nhóm ngành sức khỏe như Trường Cao đẳng Dược Sài Gòn, cũng có thể được học sinh cân nhắc nếu phù hợp với năng lực và định hướng cá nhân.
Nhìn rộng hơn, việc không vào đại học không nên được xem là dấu mốc khép lại cơ hội phát triển của một người trẻ. Điều quan trọng là học sinh có đủ thông tin để lựa chọn đúng lộ trình, thay vì đưa ra quyết định chỉ vì áp lực từ điểm số hoặc quan niệm xã hội. Khi cao đẳng, trung cấp và giáo dục nghề nghiệp được gắn với nhu cầu nhân lực, cơ hội thực hành và khả năng tiếp tục học tập, những hướng đi này hoàn toàn có thể trở thành lựa chọn nghề nghiệp chủ động sau THPT.
