Tenofovir Disoproxil là một trong những hoạt chất kháng virus giữ vai trò then chốt trong điều trị viêm gan B mạn tính và HIV hiện nay. Nhờ khả năng ức chế quá trình sao chép của virus, thuốc được đưa vào nhiều phác đồ chuẩn và được giảng dạy rộng rãi trong lĩnh vực Dược học.
Tenofovir Disoproxil Fumarate (TDF) là một tiền thuốc của tenofovir, thuộc nhóm thuốc kháng virus ức chế enzym sao chép ngược nucleotid. Sau khi được hấp thu qua đường uống, tenofovir disoproxil nhanh chóng chuyển hóa thành tenofovir và tiếp tục được phosphoryl hóa trong tế bào thành tenofovir diphosphat – dạng có hoạt tính sinh học.
Hoạt chất này có khả năng ức chế enzym sao chép ngược của HIV-1 và enzym polymerase của virus viêm gan B thông qua cơ chế cạnh tranh với deoxyadenosin 5’-triphosphat, từ đó làm chấm dứt quá trình kéo dài chuỗi ADN của virus. Nhờ cơ chế này, Tenofovir Disoproxil giúp kìm hãm sự nhân lên của virus và làm giảm tải lượng virus trong máu.
Các nghiên cứu in vitro cho thấy Tenofovir Disoproxil có hiệu lực rõ rệt đối với cả HIV-1, HIV-2 và virus viêm gan B. Với HIV-1, nồng độ cần thiết để ức chế 50% sự nhân lên của virus dao động từ 1–6 micromol/lít, trong khi với virus viêm gan B, nồng độ ức chế 50% chỉ từ 0,14–1,5 micromol/lít.
Đáng chú ý, đến nay vẫn chưa ghi nhận chủng virus viêm gan B kháng Tenofovir Disoproxil trong thực hành lâm sàng, điều này giúp thuốc giữ vững vị trí quan trọng trong điều trị viêm gan B mạn tính kéo dài.
Theo giảng viên Trường Cao đẳng Dược Sài Gòn, Tenofovir Disoproxil là một trong những thuốc nền tảng trong điều trị viêm gan B hiện nay. Ưu điểm lớn của Tenofovir là hiệu quả ức chế virus mạnh và tỷ lệ kháng thuốc rất thấp. Tuy nhiên, việc sử dụng cần được theo dõi chặt chẽ chức năng thận và xương, đặc biệt ở những bệnh nhân điều trị dài hạn.
Tenofovir Disoproxil được hấp thu nhanh qua đường tiêu hóa, đạt nồng độ đỉnh trong huyết tương sau khoảng 1–2 giờ khi dùng liều 300 mg. Sinh khả dụng của thuốc tăng đáng kể nếu uống cùng bữa ăn nhiều chất béo. Hoạt chất phân bố rộng trong cơ thể, đặc biệt tại gan và thận, gắn với protein huyết tương ở mức rất thấp.
Thuốc được thải trừ chủ yếu qua thận bằng cơ chế lọc cầu thận và bài tiết ống thận, với thời gian bán thải trung bình từ 12–18 giờ. Chính vì vậy, Tenofovir Disoproxil cần được hiệu chỉnh liều ở bệnh nhân suy thận để tránh tích lũy thuốc và gây độc tính.
Trong thực hành lâm sàng, Tenofovir Disoproxil được chỉ định điều trị nhiễm HIV-1 (luôn phối hợp với các thuốc kháng retrovirus khác), dự phòng trước và sau phơi nhiễm HIV ở các đối tượng nguy cơ cao, cũng như điều trị viêm gan B mạn tính ở người lớn và trẻ em đủ điều kiện.
Đối với viêm gan B mạn tính, thuốc được sử dụng cho cả trường hợp gan còn bù và gan mất bù, giúp kiểm soát sự nhân lên của virus, hạn chế tiến triển xơ gan và biến chứng nguy hiểm.
Mặc dù mang lại hiệu quả điều trị cao, Tenofovir Disoproxil vẫn có thể gây ra một số tác dụng không mong muốn, thường gặp nhất là rối loạn tiêu hóa, đau đầu, mệt mỏi, rối loạn chuyển hóa lipid và giảm mật độ xương. Ở một số trường hợp hiếm gặp, thuốc có thể gây nhiễm độc thận, hội chứng Fanconi hoặc nhiễm toan lactic.
Do đó, trong quá trình điều trị, người bệnh cần được theo dõi định kỳ chức năng thận, phosphat huyết thanh và mật độ xương, đặc biệt ở người cao tuổi, người có bệnh nền hoặc đang sử dụng đồng thời các thuốc gây độc thận.
Theo các giảng viên đào tạo Cao đẳng Y, Tenofovir Disoproxil không nên được xem là thuốc “dùng lâu dài không cần theo dõi”. Việc đánh giá định kỳ giúp phát hiện sớm tác dụng phụ và điều chỉnh phác đồ kịp thời, đảm bảo an toàn cho người bệnh.
Tenofovir Disoproxil là thuốc kháng virus hiệu quả cao trong điều trị viêm gan B mạn tính và HIV, với cơ chế ức chế sao chép virus rõ ràng và tỷ lệ kháng thuốc thấp. Tuy nhiên, để đạt hiệu quả tối ưu và hạn chế rủi ro, thuốc cần được sử dụng đúng chỉ định, đúng liều và có sự theo dõi chặt chẽ của bác sĩ, dược sĩ hoặc Y sĩ đa khoa được đào tạo bài bản trong ngành Dược. Việc tuân thủ phác đồ và tái khám định kỳ là yếu tố then chốt giúp người bệnh kiểm soát bệnh lâu dài và an toàn.
*LƯU Ý: Bài viết mang tính tham khảo, phục vụ mục đích học tập của sinh viên Trường Cao đẳng Dược Sài Gòn và không có giá trị thay thế ý kiến tư vấn y khoa chuyên môn.
