Progesterone là hormone sinh dục nữ giữ vai trò thiết yếu trong điều hòa kinh nguyệt, hỗ trợ mang thai và bảo vệ niêm mạc tử cung. Thuốc Progesterone được chỉ định trong nhiều tình trạng như rối loạn nội tiết, vô kinh, hỗ trợ sinh sản hay liệu pháp hormone thay thế.
Progesterone là hormone steroid được tiết ra chủ yếu từ hoàng thể sau rụng trứng. Nội tiết tố này phối hợp với estrogen để kiểm soát chu kỳ kinh nguyệt, giúp niêm mạc tử cung dày lên, tạo điều kiện cho phôi làm tổ và duy trì thai kỳ.
Khi không có thai, nồng độ progesterone giảm khiến lớp niêm mạc bong tróc, hình thành kinh nguyệt. Ngược lại, nếu mang thai, hormone tiếp tục được duy trì ở mức cao để ổn định tử cung, hạn chế co bóp và bảo vệ thai sớm.
Trong Dược học, progesterone được xem là một trong những nội tiết tố nền tảng của hệ sinh sản nữ, vì vậy các chế phẩm chứa hoạt chất này được ứng dụng rộng rãi trong điều trị phụ khoa và hỗ trợ sinh sản.
Khi được bào chế thành thuốc, progesterone giúp bù đắp tình trạng thiếu hụt hormone nội sinh, từ đó cải thiện nhiều rối loạn liên quan đến nội tiết.
Trên lâm sàng, thuốc giúp điều hòa chu kỳ kinh nguyệt ở phụ nữ vô kinh hoặc kinh thưa do suy hoàng thể. Trong hỗ trợ sinh sản, progesterone chuẩn bị nội mạc tử cung để đón phôi, đồng thời duy trì môi trường thuận lợi cho thai làm tổ. Ở phụ nữ mãn kinh, thuốc thường phối hợp với estrogen trong liệu pháp hormone thay thế nhằm giảm bốc hỏa, mất ngủ và bảo vệ niêm mạc tử cung khỏi nguy cơ tăng sản.
Ngoài ra, một số chế phẩm liều thấp còn được sử dụng trong thuốc tránh thai hàng ngày. Cơ chế là ức chế rụng trứng, làm đặc chất nhầy cổ tử cung, cản tinh trùng xâm nhập.
Chính sự đa dạng tác dụng này khiến progesterone trở thành nội dung quan trọng trong chương trình đào tạo Cao đẳng Dược và Cao đẳng Y, đặc biệt với sinh viên Y sĩ đa khoa khi tư vấn sức khỏe sinh sản cộng đồng.
Progesterone có nhiều dạng sử dụng như viên uống, tiêm bắp, gel hoặc viên đặt âm đạo. Mỗi đường dùng có đặc điểm hấp thu khác nhau.
Đường uống thuận tiện nhưng sinh khả dụng thấp do chuyển hóa qua gan lần đầu. Dạng tiêm cho nồng độ hormone ổn định và nhanh hơn. Trong khi đó, dạng đặt hoặc gel âm đạo giúp thuốc tác động trực tiếp lên tử cung, giảm tác dụng phụ toàn thân nên thường được ưu tiên trong hỗ trợ sinh sản.
Việc lựa chọn dạng dùng cần căn cứ mục đích điều trị và đánh giá của bác sĩ, không nên tự ý thay đổi.
Thuốc thường được chỉ định trong các trường hợp rối loạn kinh nguyệt, vô kinh thứ phát, chảy máu tử cung bất thường do mất cân bằng hormone. Ở phụ nữ hiếm muộn, progesterone đóng vai trò quan trọng trong phác đồ thụ tinh ống nghiệm hoặc hỗ trợ giai đoạn hoàng thể.
Với phụ nữ tiền mãn kinh – mãn kinh, thuốc giúp giảm triệu chứng khó chịu và ngăn tăng sản nội mạc tử cung khi dùng estrogen kéo dài. Một số trường hợp dọa sảy thai do thiếu hụt progesterone cũng được cân nhắc bổ sung hormone theo chỉ định chuyên khoa.
Tuy nhiên, thuốc chống chỉ định cho người có tiền sử huyết khối, bệnh gan nặng, ung thư vú hoặc chảy máu âm đạo chưa rõ nguyên nhân.
Liều lượng progesterone phụ thuộc vào từng bệnh lý và dạng bào chế. Có người chỉ cần vài ngày điều trị, nhưng cũng có trường hợp phải dùng kéo dài nhiều tuần.
Điều quan trọng là người bệnh tuyệt đối không tự ý mua hoặc tăng liều. Việc bổ sung hormone sai cách có thể gây rối loạn kinh nguyệt, tăng cân, giữ nước, thậm chí tăng nguy cơ huyết khối và biến cố tim mạch.
Các chuyên gia ngành Dược khuyến cáo nên tái khám định kỳ, kiểm tra huyết áp, chức năng gan và khám phụ khoa khi sử dụng progesterone dài ngày.
Một số phản ứng thường gặp gồm buồn ngủ, đau đầu, căng tức ngực, rối loạn tiêu hóa hoặc thay đổi tâm trạng. Dạng tiêm có thể gây đau tại chỗ, còn dạng âm đạo dễ gây tăng tiết dịch hoặc ngứa rát nhẹ.
Progesterone có thể tương tác với thuốc chống động kinh, rifampicin, ketoconazol hoặc một số thuốc chống đông. Vì vậy, người bệnh cần thông báo đầy đủ các thuốc đang dùng để bác sĩ điều chỉnh phù hợp.
Theo giảng viên Trường Cao đẳng Dược Sài Gòn, progesterone là hormone cần thiết nhưng không nên sử dụng tùy tiện.
Thuốc nội tiết tác động trực tiếp đến toàn bộ hệ sinh sản và chuyển hóa của cơ thể. Nếu dùng sai liều hoặc không theo dõi y tế, người bệnh có thể gặp nhiều biến chứng. Vì vậy, sinh viên Cao đẳng Dược, Cao đẳng Y và Y sĩ đa khoa luôn được đào tạo kỹ về nguyên tắc kê đơn, tư vấn an toàn khi sử dụng hormone.
Progesterone là hormone giữ vai trò then chốt trong điều hòa kinh nguyệt, hỗ trợ sinh sản và bảo vệ sức khỏe phụ nữ. Thuốc mang lại nhiều lợi ích điều trị nhưng chỉ an toàn khi dùng đúng chỉ định và được theo dõi chặt chẽ. Chủ động thăm khám, tuân thủ đơn thuốc và tránh tự ý bổ sung hormone là cách tốt nhất để bảo vệ nội tiết và phòng ngừa biến chứng lâu dài.
*LƯU Ý: Bài viết mang tính tham khảo, phục vụ mục đích học tập của sinh viên Trường Cao đẳng Dược Sài Gòn và không có giá trị thay thế ý kiến tư vấn y khoa chuyên môn.
