U dây thần kinh số 8 (u tuyến tiền đình) là một dạng khối u lành tính phát triển từ dây thần kinh tiền đình – ốc tai, ảnh hưởng trực tiếp đến chức năng nghe và thăng bằng. Bệnh tiến triển âm thầm nhưng có thể gây nhiều biến chứng nếu không được phát hiện kịp thời.
U dây thần kinh số 8 thường phát triển chậm, đa số xuất hiện đơn phương và không phải ung thư. Tuy nhiên, khi kích thước khối u tăng lên, nó có thể chèn ép cấu trúc não bộ lân cận, gây mất thính lực và rối loạn thăng bằng. Việc thăm khám sớm giúp người bệnh có cơ hội điều trị hiệu quả hơn và hạn chế tối đa di chứng thần kinh.
Dấu hiệu ban đầu thường mơ hồ khiến người bệnh dễ bỏ qua hoặc nhầm lẫn với các rối loạn tai – thính giác khác. Biểu hiện hay gặp nhất là mất thính lực một bên, diễn tiến từ từ hoặc xảy ra đột ngột. Cảm giác ù tai, nghe rè hoặc có tiếng vo ve kéo dài cũng là triệu chứng đặc trưng.
Rối loạn thăng bằng khiến bệnh nhân dễ chóng mặt, loạng choạng khi di chuyển hoặc quay đầu nhanh. Một số trường hợp khối u lớn gây tê bì vùng mặt do chèn ép dây thần kinh số 7, thậm chí đau đầu dai dẳng khi áp lực nội sọ tăng cao.
Theo giảng viên chuyên ngành Y sĩ đa khoa của Trường Cao đẳng Dược Sài Gòn, nhiều bệnh nhân đến khám ở giai đoạn muộn vì cho rằng suy giảm thính lực chỉ là dấu hiệu tuổi tác hay viêm tai thông thường. Đây là lý do việc nâng cao nhận thức cộng đồng về bệnh lý này rất quan trọng.
Hiện chưa xác định được nguyên nhân chính xác. Các nghiên cứu cho thấy bệnh liên quan đến rối loạn kiểm soát tăng sinh tế bào Schwann – tế bào bao bọc dây thần kinh thính giác. Một số trường hợp xuất phát từ đột biến gen NF2, đặc biệt ở người mắc bệnh u sợi thần kinh loại 2 (NF2). Tuy nhiên, phần lớn ca bệnh là tự phát, không mang tính di truyền.
Yếu tố nguy cơ có thể bao gồm tiếp xúc tiếng ồn lớn kéo dài, ô nhiễm môi trường âm thanh hoặc lão hóa hệ thần kinh. Tuy vậy, các giả thuyết khoa học vẫn đang được tiếp tục nghiên cứu.
Do phát triển chậm nên nhiều bệnh nhân không nhận thấy sự thay đổi trong nhiều năm. Nhưng khi khối u lớn dần, các chức năng nghe – thăng bằng sẽ ảnh hưởng nghiêm trọng. Mất thính lực một bên có thể không hồi phục nếu điều trị muộn. Chèn ép thân não là biến chứng nặng nề nhất, đe dọa tính mạng.
Các chuyên gia Cao đẳng Y sĩ đa khoa nhận định: “Khối u lành tính không đồng nghĩa với an toàn tuyệt đối. Theo dõi và can thiệp đúng thời điểm quyết định rất lớn đến chất lượng sống của người bệnh”.
Bác sĩ sẽ đánh giá thính lực qua đo audiogram và kiểm tra các dấu hiệu rối loạn tiền đình. Chụp cộng hưởng từ (MRI) là tiêu chuẩn vàng để xác định vị trí và kích thước khối u, có thể phát hiện tổn thương nhỏ chỉ vài milimet. Ngoài ra, xét nghiệm phản ứng thân não thính giác (ABR) và đánh giá rung giật nhãn cầu giúp xác định mức độ ảnh hưởng thần kinh.
Việc chẩn đoán sớm đặc biệt quan trọng, đặc biệt với người trung niên đột ngột mất thính lực một bên hoặc ù tai kéo dài. Những đối tượng có tiền sử bệnh lý thần kinh cần kiểm tra định kỳ.
Phác đồ điều trị phụ thuộc kích thước, tốc độ phát triển khối u và tình trạng sức khỏe người bệnh. Nếu khối u nhỏ, không triệu chứng, bệnh nhân có thể được chỉ định theo dõi định kỳ bằng MRI. Khi triệu chứng tiến triển, bác sĩ sẽ cân nhắc phẫu thuật để lấy bỏ khối u hoặc xạ phẫu định vị (Gamma Knife, CyberKnife) nhằm ngăn khối u phát triển thêm.
Sau phẫu thuật, bệnh nhân có thể đối mặt với nguy cơ rối loạn thăng bằng, đau đầu, hoặc liệt mặt tạm thời. Vì vậy, chăm sóc hậu phẫu và phục hồi chức năng đóng vai trò quan trọng để cải thiện khả năng nghe và vận động.
U dây thần kinh số 8 không thể phòng ngừa hoàn toàn, nhưng người bệnh có thể giảm rủi ro bằng cách bảo vệ thính giác, hạn chế tiếp xúc tiếng ồn mạnh, duy trì khám sức khỏe định kỳ. Đặc biệt, khi có các dấu hiệu cảnh báo như mất thính lực một bên, ù tai dai dẳng hay chóng mặt bất thường, hãy chủ động thăm khám tại cơ sở chuyên khoa tai – thần kinh.
Bệnh lý này không phổ biến nhưng lại ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống. Nhận biết sớm giúp điều trị hiệu quả và giảm thiểu nguy cơ biến chứng thần kinh về sau.
