Vỡ mâm chày là một trong những chấn thương khớp gối nghiêm trọng nhưng không quá phổ biến, thường xảy ra khi đầu gối chịu lực tác động mạnh như tai nạn giao thông, té ngã từ trên cao hoặc va chạm thể thao cường độ cao.
Vỡ mâm chày là một trong những chấn thương khớp gối nghiêm trọng nhưng không quá phổ biến, thường xảy ra khi đầu gối chịu lực tác động mạnh như tai nạn giao thông, té ngã từ trên cao hoặc va chạm thể thao cường độ cao.
Mâm chày là phần đầu trên của xương chày – bộ phận liên kết trực tiếp với khớp gối, giữ vai trò nâng đỡ toàn bộ trọng lượng cơ thể khi đứng, đi lại hay vận động. Vỡ mâm chày (gãy mâm chày) là tình trạng phần xương này bị nứt, gãy hoặc lún xuống do lực va đập mạnh hoặc do bệnh lý khiến xương suy yếu.
Theo thống kê trong chấn thương chỉnh hình, gãy mâm chày chiếm khoảng hơn 1% tổng số ca gãy xương ở người trưởng thành. Tuy tỷ lệ không cao nhưng mức độ ảnh hưởng lại nghiêm trọng bởi khu vực này liên quan trực tiếp đến khớp gối – khớp vận động lớn và quan trọng nhất của cơ thể. Người bị vỡ mâm chày thường đau dữ dội, sưng tấy, khó đứng vững và hạn chế sinh hoạt hằng ngày.
Trong y khoa, vỡ mâm chày thường được phân loại theo hệ thống Schatzker – phương pháp phổ biến giúp bác sĩ đánh giá mức độ tổn thương và đưa ra hướng điều trị phù hợp.
Schatzker I: Gãy tách mâm chày ngoài, mức độ nhẹ, thường gặp ở người trẻ có hệ xương khỏe.
Schatzker II: Gãy tách kèm lún bề mặt khớp, là dạng phổ biến nhất.
Schatzker III: Lún trung tâm mâm chày ngoài, thường xuất hiện ở người loãng xương hoặc thoái hóa khớp.
Schatzker IV: Gãy mâm chày trong, có thể kèm tổn thương mô mềm như dây chằng, mạch máu.
Schatzker V: Gãy cả hai lồi cầu trong và ngoài.
Schatzker VI: Mức độ nặng nhất, gãy phức tạp lan xuống thân xương chày, nguy cơ biến chứng cao.
Việc phân loại chính xác giúp bác sĩ lựa chọn phương pháp điều trị tối ưu, đồng thời xây dựng lộ trình Kỹ thuật phục hồi chức năng phù hợp sau can thiệp.
Theo giảng viên Cao đẳng Vật lý trị liệu Trường Cao đẳng Dược Sài Gòn cho biết, nguyên nhân gây vỡ mâm chày thường xuất phát từ những tác động lực mạnh trực tiếp lên vùng đầu gối hoặc do cấu trúc xương suy yếu theo thời gian.
Phổ biến nhất là tai nạn giao thông, khi đầu gối chịu lực va đập đột ngột và vượt quá khả năng chịu lực của xương chày, dẫn đến nứt gãy hoặc lún bề mặt khớp. Bên cạnh đó, chấn thương thể thao cũng là yếu tố nguy cơ cao, đặc biệt ở các môn vận động mạnh như bóng đá, bóng rổ, trượt tuyết hay võ thuật – những hoạt động yêu cầu đổi hướng nhanh, nhảy cao và va chạm liên tục.
Ngoài ra, té ngã hoặc va đập mạnh trong sinh hoạt và lao động như ngã cầu thang, tai nạn công trình, khiêng vác vật nặng sai tư thế… cũng có thể gây tổn thương nghiêm trọng vùng mâm chày. Không chỉ đến từ ngoại lực, yếu tố bệnh lý như loãng xương, ung thư xương, thoái hóa khớp hoặc viêm khớp kéo dài khiến mật độ xương suy giảm, làm xương giòn và dễ gãy ngay cả khi chịu lực nhẹ.
Giảng viên Trường Cao đẳng Dược Sài Gòn cho biết, việc điều trị vỡ mâm chày phụ thuộc nhiều vào mức độ tổn thương của xương, tình trạng mô mềm xung quanh cũng như độ tuổi và thể trạng tổng thể của người bệnh. Sau khi thăm khám lâm sàng và thực hiện các chẩn đoán hình ảnh như X-quang, CT hoặc MRI, bác sĩ chuyên khoa sẽ đưa ra phác đồ điều trị phù hợp nhằm mục tiêu ổn định khớp gối, phục hồi bề mặt khớp và đảm bảo khả năng vận động lâu dài. Tùy mức độ nặng nhẹ, bác sĩ sẽ chỉ định:
Điều trị bảo tồn: Áp dụng cho vết gãy nhỏ, không di lệch. Bao gồm dùng thuốc giảm đau, nẹp cố định, chườm lạnh và hạn chế vận động.
Phẫu thuật: Chỉ định khi xương gãy phức tạp hoặc lún sâu. Các phương pháp có thể là nắn chỉnh xương, cố định bằng vít – nẹp kim loại hoặc nội soi khớp gối.
Dù áp dụng phương pháp bảo tồn hay phẫu thuật, giai đoạn sau điều trị đều đóng vai trò vô cùng quan trọng. Việc kết hợp Kỹ thuật phục hồi chức năng đúng lộ trình sẽ giúp cải thiện biên độ vận động của khớp gối, tăng cường sức mạnh cơ đùi – cơ cẳng chân, hạn chế tình trạng cứng khớp và rút ngắn thời gian hồi phục. Tập luyện cần được thực hiện từng bước, từ các bài vận động nhẹ nhàng đến tăng dần cường độ dưới sự hướng dẫn của chuyên viên chuyên môn, qua đó giúp người bệnh sớm quay lại sinh hoạt và làm việc bình thường.
