Hen phế quản dị ứng là một trong những bệnh lý hô hấp mạn tính phổ biến nhất hiện nay, đặc biệt ở trẻ em và người có cơ địa dị ứng. Căn bệnh này không chỉ gây khó thở, mệt mỏi kéo dài mà còn có thể để lại biến chứng nguy hiểm nếu không được kiểm soát tốt.
Hen phế quản dị ứng hình thành khi cơ thể có phản ứng miễn dịch quá mức với các tác nhân trong môi trường như phấn hoa, lông thú cưng, bụi mạt nhà, gián hay nấm mốc. Dị nguyên đi vào đường thở và kích hoạt tế bào mast giải phóng histamin cùng nhiều chất trung gian gây viêm khác. Hậu quả là phế quản bị co thắt, phù nề niêm mạc và tiết nhiều chất nhầy khiến luồng khí bị cản trở, gây khó thở.
Bệnh thường có tính chất mạn tính, tiến triển theo từng đợt bùng phát. Các yếu tố như thời tiết thay đổi, nhiễm virus đường hô hấp, khói thuốc lá, ô nhiễm không khí hay căng thẳng thần kinh đều có thể làm triệu chứng trở nặng.
Nhiều người lầm tưởng hen dị ứng chỉ là khó thở thoáng qua và có thể tự hết. Tuy nhiên, nếu bệnh không được kiểm soát bằng thuốc và theo dõi đúng cách, người bệnh có thể gặp:
Nguy hiểm hơn, cơn hen ác tính có thể xảy ra đột ngột, khiến bệnh nhân không kịp sử dụng thuốc cắt cơn. Đây là một trong những nguyên nhân tử vong hàng đầu ở trẻ mắc bệnh đường hô hấp mạn tính.
Người mắc hen phế quản dị ứng thường ho kéo dài, đặc biệt về đêm hoặc khi vận động mạnh, kèm cảm giác nặng ngực và thở rít. Một số trường hợp xuất hiện thêm biểu hiện dị ứng đi kèm như chảy nước mũi, ngứa mắt, nổi mề đay. Chính vì sự “quen thuộc” của các triệu chứng này mà nhiều người chủ quan, không đi khám cho đến khi bệnh đã nặng.
Để chẩn đoán chính xác, bác sĩ sẽ khai thác tiền sử dị ứng, khám lâm sàng và đo chức năng hô hấp bằng phương pháp phế dung ký (Spirometry). Kết quả giúp xác định mức độ tắc nghẽn đường thở và khả năng hồi phục sau khi dùng thuốc giãn phế quản.
Điều trị hen dị ứng hiện nay tập trung vào hai mục tiêu chính: kiểm soát viêm đường thở và giảm nhanh triệu chứng khi lên cơn. Thuốc corticosteroid dạng hít là lựa chọn hàng đầu giúp ngăn chặn phản ứng viêm, trong khi thuốc giãn phế quản tác dụng ngắn được sử dụng để cắt cơn hen. Một số trường hợp nặng có thể cần liệu pháp miễn dịch nhằm giảm nhạy cảm với dị nguyên.
Người bệnh cần dùng thuốc đúng cách và duy trì điều trị lâu dài, kể cả khi không có triệu chứng. Việc tự ý ngưng thuốc có thể khiến bệnh bùng phát dữ dội hơn.
Giảng viên ngành Cao đẳng Y sĩ đa khoa, Trường Cao đẳng Dược Sài Gòn cho biết: “Hen phế quản dị ứng là bệnh mạn tính, cần được quản lý như một phần trong cuộc sống của người bệnh. Điều quan trọng là tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ, theo dõi triệu chứng, biết cách sử dụng thuốc hít đúng kỹ thuật và nhận biết dấu hiệu cơn hen nặng để xử trí kịp thời. Sự kết hợp giữa điều trị y khoa và thay đổi lối sống sẽ giúp người bệnh kiểm soát tốt bệnh lâu dài”.
Đây cũng là kiến thức cốt lõi mà sinh viên Cao đẳng Y sĩ đa khoa cần nắm vững để đồng hành cùng bệnh nhân trong cộng đồng.
Phòng ngừa: Cần nhiều hơn một “chiếc khẩu trang”
Để hạn chế các cơn hen bùng phát, người bệnh nên giữ môi trường sống sạch sẽ, tránh khói thuốc lá, giặt chăn ga định kỳ, sử dụng máy lọc không khí khi cần thiết và tránh tiếp xúc với dị nguyên đã được xác định. Rèn luyện thể thao phù hợp, chế độ dinh dưỡng lành mạnh và khám định kỳ giúp nâng cao chức năng hô hấp và sức đề kháng. Gia đình và người thân trong nhà cũng cần hiểu rõ bệnh để hỗ trợ kịp thời khi bệnh nhân gặp khó thở.
Nếu có dấu hiệu nguy hiểm như thở đứt quãng, tím môi, vật vã, không đáp ứng thuốc cắt cơn, cần đưa đến cơ sở y tế ngay lập tức để được cấp cứu.
Hen phế quản dị ứng hoàn toàn có thể được kiểm soát tốt nếu được điều trị đúng và theo dõi sát sao. Nhận thức đúng về bệnh, tuân thủ phác đồ và phòng tránh tác nhân kích hoạt là chìa khóa giúp bệnh nhân sống khỏe mạnh, hạn chế biến chứng dài hạn. Trong bối cảnh ô nhiễm không khí và tỷ lệ dị ứng gia tăng, việc đào tạo nguồn nhân lực y tế có chuyên môn như sinh viên Cao đẳng Y sĩ đa khoa Trường Cao đẳng Dược Sài Gòn càng trở nên quan trọng để chăm sóc sức khỏe hô hấp cho cộng đồng.
