Nhờn thuốc là tình trạng khá phổ biến trong điều trị bệnh hiện nay, đặc biệt ở các bệnh lý phải dùng thuốc kéo dài. Việc hiểu đúng nhờn thuốc là gì, nguyên nhân vì sao xảy ra tình trạng này sẽ giúp người bệnh sử dụng thuốc an toàn, hiệu quả và tránh được nhiều hệ lụy cho sức khỏe.
Nhờn thuốc là gì? Vì sao cơ thể lại bị nhờn thuốc và cách phòng tránh hiệu quả
Nhờn thuốc là tình trạng thường gặp trong quá trình điều trị bệnh, đặc biệt với những người phải sử dụng thuốc trong thời gian dài. Nếu không hiểu đúng và dùng thuốc không hợp lý, nhờn thuốc có thể khiến việc điều trị kém hiệu quả, bệnh kéo dài và tăng nguy cơ biến chứng nguy hiểm.
Nhờn thuốc là hiện tượng cơ thể giảm đáp ứng với một loại thuốc sau một thời gian sử dụng, khiến thuốc không còn mang lại hiệu quả như ban đầu. Khi bị nhờn thuốc, người bệnh có thể nhận thấy các triệu chứng không thuyên giảm dù vẫn dùng đúng liều, thậm chí phải tăng liều mới đạt được tác dụng. Tình trạng này thường gặp với thuốc kháng sinh, thuốc giảm đau, thuốc an thần, thuốc dạ dày, thuốc nội tiết và các thuốc điều trị bệnh mạn tính.
Nhờn thuốc xảy ra khi cơ thể dần thích nghi với hoạt chất trong thuốc. Sau thời gian sử dụng lặp đi lặp lại, các thụ thể tiếp nhận thuốc có thể giảm độ nhạy hoặc số lượng, làm thuốc kém tác dụng. Ngoài ra, một số thuốc còn kích thích gan tăng chuyển hóa, khiến thuốc bị đào thải nhanh hơn, dẫn đến giảm hiệu quả điều trị. Đây là kiến thức cơ bản thường được giảng dạy trong học phần dược lý tại Trường Cao đẳng Dược Sài Gòn nhằm giúp người học hiểu rõ bản chất của hiện tượng nhờn thuốc.
Nhiều người có thói quen tự mua thuốc dùng lâu dài khi thấy có hiệu quả ban đầu, đặc biệt là thuốc dạ dày, thuốc giảm đau hoặc thuốc ngủ. Việc dùng thuốc kéo dài mà không có chỉ định và theo dõi y tế là nguyên nhân phổ biến dẫn đến nhờn thuốc.
Việc tự ý tăng liều khi thấy thuốc kém hiệu quả hoặc giảm liều khi thấy triệu chứng giảm đều có thể làm rối loạn đáp ứng của cơ thể với thuốc, từ đó gây nhờn thuốc và giảm hiệu quả điều trị.
Lạm dụng kháng sinh là nguyên nhân hàng đầu gây nhờn thuốc, hay còn gọi là kháng thuốc. Khi kháng sinh được dùng không đúng loại, không đủ liều hoặc không đủ thời gian, vi khuẩn có thể biến đổi và trở nên kháng thuốc, khiến việc điều trị sau này khó khăn hơn rất nhiều.
Việc quên thuốc, bỏ thuốc giữa chừng hoặc dùng thuốc không đúng thời điểm làm giảm hiệu quả điều trị và tạo điều kiện cho nhờn thuốc hình thành. Tình trạng này thường gặp ở các bệnh mạn tính như tăng huyết áp, đái tháo đường, viêm dạ dày mạn.
Một số người có cơ địa chuyển hóa thuốc nhanh, chức năng gan thận đặc biệt hoặc hệ miễn dịch thích nghi mạnh, khiến thuốc nhanh mất tác dụng hơn so với người khác.
Nhờn thuốc khiến việc điều trị bệnh kém hiệu quả, bệnh dễ tái phát và kéo dài thời gian điều trị. Người bệnh có thể phải dùng liều cao hơn hoặc đổi sang thuốc mạnh hơn, làm tăng nguy cơ tác dụng phụ và ảnh hưởng đến gan, thận. Với kháng sinh, nhờn thuốc còn gây nguy hiểm cho cộng đồng do làm gia tăng tình trạng vi khuẩn kháng thuốc. Đây là vấn đề được nhấn mạnh trong đào tạo ngành Cao đẳng Dược nhằm nâng cao ý thức sử dụng thuốc an toàn.
Người bệnh cần sử dụng thuốc đúng chỉ định của bác sĩ hoặc dược sĩ, không tự ý mua và dùng thuốc, đặc biệt là kháng sinh. Việc tuân thủ đúng liều lượng, thời gian dùng thuốc và tái khám định kỳ giúp đánh giá hiệu quả điều trị và điều chỉnh thuốc kịp thời. Bên cạnh đó, duy trì lối sống lành mạnh, ăn uống khoa học và vận động hợp lý giúp giảm phụ thuộc vào thuốc.
Nhờn thuốc là tình trạng phổ biến nhưng hoàn toàn có thể phòng tránh nếu người bệnh hiểu đúng và sử dụng thuốc hợp lý. Việc tuân thủ hướng dẫn y tế và nâng cao kiến thức sử dụng thuốc là yếu tố quan trọng giúp đảm bảo hiệu quả điều trị và bảo vệ sức khỏe lâu dài.
LƯU Ý: Bài viết mang tính tham khảo, phục vụ mục đích học tập của sinh viên Trường Cao đẳng Dược Sài Gòn và không có giá trị thay thế ý kiến tư vấn y khoa chuyên môn.
