U tuyến yên tiết prolactin có nguy hiểm không? Điều trị ra sao?

U tuyến yên tiết prolactin là gì?

U tuyến yên tiết prolactin (prolactinoma) là khối u hình thành trong tuyến yên – cơ quan nhỏ nằm ở đáy não, chịu trách nhiệm sản xuất nhiều loại hormone quan trọng của cơ thể. Khi prolactin tăng cao, phụ nữ có thể bị rối loạn kinh nguyệt, vô sinh hoặc tiết sữa bất thường, trong khi nam giới dễ gặp tình trạng giảm ham muốn, rối loạn cương và vô sinh.

Dựa vào kích thước, bệnh được chia thành hai loại:

• Microprolactinoma: khối u nhỏ, đường kính dưới 1cm, thường gặp ở nữ giới.
• Macroprolactinoma: khối u lớn, từ 1cm trở lên, phổ biến hơn ở nam giới.

Theo thống kê, có khoảng 60% nam giới mắc u lớn, trong khi 90% phụ nữ mắc u nhỏ.

Triệu chứng thường gặp

Bệnh thường tiến triển âm thầm và được phát hiện tình cờ khi người bệnh đi khám hiếm muộn hoặc rối loạn kinh nguyệt. Ở phụ nữ, các dấu hiệu đặc trưng gồm: kinh nguyệt không đều, mất kinh, tiết sữa dù không mang thai, đau rát khi quan hệ, nổi mụn và mọc lông nhiều. Ở nam giới, biểu hiện có thể là: rối loạn cương, ngực to bất thường, giảm cơ bắp, giảm lông trên cơ thể.

Cả hai giới đều có thể bị vô sinh, giảm ham muốn, loãng xương, đau đầu hoặc nhìn mờ nếu khối u lớn gây chèn ép dây thần kinh thị giác.

Nguyên nhân hình thành

Nguyên nhân chính xác gây u tuyến yên tiết prolactin chưa được xác định rõ. Tuy nhiên, bệnh có thể xuất hiện do:

• Rối loạn bệnh lý như suy giáp, bệnh thận mạn tính hoặc các khối u khác ở tuyến yên.
• Tác động sinh lý tự nhiên trong thai kỳ và giai đoạn cho con bú, khiến prolactin tăng cao.
• Tác dụng phụ của thuốc, đặc biệt là thuốc an thần, chống trầm cảm, tránh thai hoặc điều trị huyết áp cao.

U tuyến yên tiết prolactin có nguy hiểm không?

Đây là khối u lành tính, không đe dọa trực tiếp đến tính mạng. Tuy nhiên, nếu để lâu không điều trị, người bệnh có thể đối mặt với các biến chứng như giảm thị lực, vô sinh, rối loạn hormone và loãng xương.

Theo giảng viên Cao đẳng Y sĩ đa khoa, bệnh có tiên lượng khá tốt nếu phát hiện sớm. Hơn 80% trường hợp có thể kiểm soát hiệu quả bằng thuốc điều chỉnh prolactin. Việc tuân thủ điều trị giúp khối u teo nhỏ, hormone trở về mức bình thường và người bệnh có thể sinh hoạt, làm việc như bình thường.

Cách chẩn đoán

Bác sĩ sẽ hỏi bệnh, khám lâm sàng và chỉ định các xét nghiệm cần thiết như:

• Xét nghiệm máu để đo nồng độ prolactin.
• Chụp MRI hoặc CT não nhằm xác định kích thước, vị trí khối u.
• Xét nghiệm hormone sinh dục như testosterone ở nam giới hoặc estrogen ở nữ giới.
• Khám mắt chuyên khoa nếu có dấu hiệu giảm thị lực.

Phương pháp điều trị

Điều trị bằng thuốc

Phần lớn trường hợp được chỉ định dùng thuốc nhóm chủ vận dopamine giúp giảm tiết prolactin và thu nhỏ khối u. Người bệnh cần tuân thủ điều trị ít nhất 1–2 năm, tránh tự ý ngưng thuốc để phòng tái phát.

Phẫu thuật

Chỉ định khi thuốc không mang lại hiệu quả hoặc người bệnh không dung nạp thuốc. Phẫu thuật thường được thực hiện qua đường xoang bướm (đi qua mũi) để lấy khối u ra khỏi tuyến yên. Trong trường hợp khối u quá lớn, bác sĩ có thể phải mở hộp sọ.

Xạ trị

Ít được sử dụng, chỉ áp dụng khi thuốc và phẫu thuật không mang lại kết quả như mong muốn. Liệu trình xạ trị có thể kéo dài vài tuần tùy kích thước và vị trí khối u.

Hiện chưa có biện pháp phòng ngừa đặc hiệu. Tuy nhiên, việc tầm soát nội tiết định kỳ, đặc biệt ở những người có tiền sử gia đình mắc u tuyến yên hoặc hội chứng đa tuyến nội tiết (MEN1), có thể giúp phát hiện bệnh sớm. Người bệnh cần ăn uống đủ chất, duy trì cân nặng hợp lý, tránh căng thẳng kéo dài và tuân thủ phác đồ điều trị của bác sĩ.

U tuyến yên tiết prolactin là bệnh lý nội tiết lành tính, có thể kiểm soát tốt nếu điều trị đúng cách. Theo khuyến nghị của chuyên gia Trường Cao đẳng Dược Sài Gòn, người bệnh cần khám định kỳ, tránh tự ý dùng thuốc nội tiết và nên điều trị tại cơ sở y tế chuyên khoa để bảo toàn sức khỏe sinh sản và chất lượng cuộc sống lâu dài.