Thiếu máu do thiếu sắt là tình trạng khá phổ biến ở nhiều lứa tuổi, đặc biệt là phụ nữ mang thai, trẻ em. Việc bổ sung thực phẩm giàu sắt hằng ngày được xem là nền tảng quan trọng giúp cơ thể duy trì lượng hồng cầu ổn định.
Thiếu máu do thiếu sắt là tình trạng khá phổ biến ở nhiều lứa tuổi, đặc biệt là phụ nữ mang thai, trẻ em. Việc bổ sung thực phẩm giàu sắt hằng ngày được xem là nền tảng quan trọng giúp cơ thể duy trì lượng hồng cầu ổn định.
Trên thị trường, chế phẩm sắt được bào chế dưới nhiều hình thức khác nhau như viên nang, viên nén, viên nhai hoặc dung dịch lỏng. Mỗi dạng đều có ưu và nhược điểm riêng, phù hợp với từng đối tượng sử dụng. Trong đó, sắt sulfat là dạng viên nén phổ biến nhất nhờ giá thành hợp lý và khả năng hấp thu tương đối tốt. Ngoài ra, người dùng còn có thể bắt gặp sắt gluconate hoặc sắt fumarate – những dạng muối sắt có hàm lượng sắt nguyên tố khác nhau.
Điểm quan trọng cần lưu ý là không phải chế phẩm nào cũng cho hiệu quả hấp thu giống nhau. Khả năng hấp thu sắt còn phụ thuộc vào cơ địa, tình trạng dạ dày cũng như chế độ ăn uống đi kèm. Vì vậy, người dùng không nên tự ý thay đổi loại sắt nếu chưa có tư vấn chuyên môn.
Một trong những câu hỏi thường gặp là nên uống sắt vào thời điểm nào trong ngày. Về nguyên tắc, sắt được hấp thu tốt nhất khi bụng đói, tức là trước bữa ăn khoảng 1 giờ hoặc sau ăn 2 giờ. Tuy nhiên, nhiều người có thể gặp cảm giác buồn nôn, cồn cào hoặc khó chịu dạ dày khi uống sắt lúc đói. Trong trường hợp này, việc uống ngay sau bữa ăn nhẹ là giải pháp phù hợp hơn.
Để tăng khả năng hấp thu, có thể kết hợp uống sắt cùng vitamin C hoặc nước cam. Lượng nước khuyến nghị cho mỗi lần uống nên trên 200ml để hỗ trợ quá trình hòa tan và hấp thụ. Ngược lại, một số thực phẩm và đồ uống lại làm giảm hiệu quả hấp thu sắt, bao gồm sữa, canxi, thuốc kháng axit dạ dày, trà, cà phê hay thực phẩm quá giàu chất xơ. Tốt nhất nên cách các nhóm thực phẩm này ít nhất 2 giờ trước hoặc sau khi uống sắt.
Những kiến thức cơ bản này thường được nhấn mạnh trong chương trình đào tạo Cao đẳng ngành Dược tại Trường Cao đẳng Dược Sài Gòn, bởi chỉ cần sai thời điểm uống, hiệu quả bổ sung sắt có thể giảm đáng kể.
Liều dùng sắt không giống nhau cho tất cả mọi người mà phụ thuộc vào độ tuổi, tình trạng sức khỏe và mục đích sử dụng. Đối với phụ nữ mang thai, trẻ em hoặc người thiếu máu nặng, liều lượng cần được bác sĩ chỉ định cụ thể. Thông thường, mức bổ sung phổ biến dao động từ 100–200mg sắt nguyên tố mỗi ngày, có thể chia thành 1–3 lần uống hoặc dùng cách ngày.
Điều quan trọng là người dùng cần xem kỹ hàm lượng sắt nguyên tố ghi trên bao bì, bởi mỗi loại muối sắt chứa lượng sắt thực tế khác nhau. Việc uống đúng giờ mỗi ngày cũng giúp tránh quên liều và duy trì nồng độ sắt ổn định trong cơ thể. Nếu lỡ quên một liều, chỉ cần bỏ qua và tiếp tục liều kế tiếp như bình thường, không nên uống gấp đôi để bù.
Thông thường, chỉ số huyết sắc tố có thể cải thiện sau khoảng 2 tháng, nhưng người bệnh vẫn nên tiếp tục bổ sung từ 6–12 tháng để tái tạo lượng sắt dự trữ. Đây là khuyến nghị quen thuộc trong các tài liệu chuyên môn tại Trường Cao đẳng Dược Sài Gòn nhằm phòng ngừa tình trạng thiếu máu tái phát.
Giống như nhiều loại thuốc khác, chế phẩm sắt cũng có thể gây ra một số tác dụng phụ không mong muốn. Táo bón và tiêu chảy là hai biểu hiện thường gặp nhất. Khi xảy ra tình trạng này, người dùng nên tăng cường uống nước, ăn thêm rau xanh hoặc sử dụng thuốc làm mềm phân theo hướng dẫn y tế.
Buồn nôn và nôn có thể xuất hiện khi dùng liều cao. Giải pháp đơn giản là chia nhỏ liều uống trong ngày thay vì dùng một lần duy nhất. Một hiện tượng khác khiến nhiều người lo lắng là phân chuyển sang màu đen. Thực tế đây là dấu hiệu bình thường khi cơ thể đào thải sắt dư thừa. Tuy nhiên, nếu phân có màu hắc ín kèm đau bụng dữ dội hoặc xuất hiện vệt đỏ, người dùng cần đi khám ngay.
Đối với sắt dạng lỏng, nguy cơ ố màu răng có thể xảy ra. Để hạn chế, nên pha loãng với nước trái cây và uống bằng ống hút. Sau đó có thể đánh răng bằng kem chứa peroxide hoặc baking soda để làm sạch vết ố.
Ngoài ra, sắt có thể tương tác với một số thuốc như kháng sinh nhóm tetracycline, thuốc điều trị tuyến giáp, Parkinson hoặc thuốc chống co giật. Vì vậy, người dùng cần thông báo với bác sĩ hoặc dược sĩ khi đang sử dụng các loại thuốc này để được điều chỉnh phù hợp.
Bổ sung sắt đúng cách không chỉ giúp cải thiện tình trạng thiếu máu mà còn góp phần nâng cao sức khỏe tổng thể, tăng sức đề kháng và hỗ trợ phát triển trí não. Tuy nhiên, hiệu quả chỉ đạt được khi người dùng hiểu rõ liều lượng, thời điểm uống cũng như các yếu tố ảnh hưởng đến hấp thu.
