Đông y gợi ý những loại trà thảo dược hỗ trợ tiêu hóa sau ngày Tết

Câu lạc bộ Y học cổ truyền Trường Cao đẳng Dược Sài Gòn gợ ý 4 loại trà thảo dược quen thuộc có tác dụng thanh nhiệt, hỗ trợ gan mật và cải thiện tiêu hóa hiệu quả sau dịp lễ Tết như sau:

1. Trà actiso – Hỗ trợ gan mật, cải thiện tiêu hóa chất béo

Actiso (Cynara scolymus L.) là dược liệu phổ biến trong các sản phẩm giải nhiệt và bảo vệ gan. Bộ phận được sử dụng nhiều nhất là lá, ngoài ra cụm hoa và đế hoa cũng được dùng làm thực phẩm.

Theo y học cổ truyền, actiso có vị đắng, tính mát, quy vào kinh Can và Đởm, có tác dụng thanh nhiệt, giải độc, lợi mật và kiện tỳ. Khi chức năng gan mật được cải thiện, quá trình tiêu hóa – đặc biệt là tiêu hóa chất béo – diễn ra thuận lợi hơn. Nhờ đó, các triệu chứng đầy bụng, ợ hơi, chướng bụng sau bữa ăn nhiều dầu mỡ được giảm đáng kể.

Dưới góc nhìn y học hiện đại, actiso chứa nhiều hoạt chất sinh học như cynarin, silymarin, inulin và luteolin. Cynarin và silymarin có tác dụng chống oxy hóa mạnh, hỗ trợ tái tạo tế bào gan và kích thích tiết mật. Mật đóng vai trò quan trọng trong quá trình nhũ hóa và hấp thu chất béo, do đó actiso gián tiếp giúp hệ tiêu hóa hoạt động hiệu quả hơn.

Ngoài ra, inulin là một prebiotic có lợi cho hệ vi sinh đường ruột, giúp duy trì sự cân bằng vi khuẩn đường ruột và hỗ trợ tiêu hóa lâu dài.

Cách dùng phổ biến là 2–3 túi trà actiso mỗi ngày hoặc 5–10g lá khô hãm với nước sôi uống trong ngày. Tuy nhiên, không nên lạm dụng kéo dài vì có thể gây rối loạn tiêu hóa hoặc mất cân bằng điện giải.

2. Trà cúc hoa – Thanh nhiệt, làm dịu gan, hỗ trợ ăn ngon

Cúc hoa (Chrysanthemum morifolium hoặc Chrysanthemum indicum) là vị thuốc quen thuộc trong các bài thuốc thanh nhiệt. Hoa được thu hái khi vừa nở, sau đó phơi hoặc sấy khô để làm trà.

Theo Đông y, cúc hoa có vị ngọt, hơi đắng, tính mát, quy vào kinh Can và Phế. Công dụng nổi bật là thanh nhiệt, giải độc, mát gan. Khi gan được thanh nhiệt, chức năng sơ tiết được cải thiện, từ đó hỗ trợ quá trình tiêu hóa và giảm cảm giác chán ăn, đầy trướng do nóng trong.

Y học hiện đại cho thấy cúc hoa chứa flavonoid như apigenin, luteolin, cùng acid chlorogenic và tinh dầu. Những hoạt chất này có khả năng chống oxy hóa, chống viêm và bảo vệ tế bào gan. Khi gan khỏe mạnh, quá trình sản xuất và bài tiết mật diễn ra hiệu quả hơn, hỗ trợ tiêu hóa chất béo tốt hơn.

Bên cạnh đó, trà cúc hoa còn có tác dụng an thần nhẹ, giảm căng thẳng – một trong những nguyên nhân gây rối loạn tiêu hóa trong dịp lễ Tết.

Cách pha đơn giản: 5–10g hoa khô hãm với 150–200ml nước sôi, uống 1–2 lần mỗi ngày. Người tỳ vị hư hàn hoặc huyết áp thấp nên thận trọng khi sử dụng.

3. Trà trần bì – Điều hòa khí, giảm đầy bụng, khó tiêu

Trần bì là vỏ cam hoặc quýt chín già được phơi khô và bảo quản lâu năm. Đây là vị thuốc thường dùng trong các bài thuốc điều hòa tiêu hóa.

Theo Đông y, trần bì có vị cay đắng, tính ôn, quy vào kinh Tỳ và Phế, có tác dụng lý khí, kiện tỳ, táo thấp và hóa đàm. Trong những ngày Tết ăn uống thất thường, thực phẩm nhiều dầu mỡ khiến khí trệ ở tỳ vị, gây chướng bụng và buồn nôn, trần bì giúp điều hòa khí, giảm cảm giác đầy tức khó chịu.

Dưới góc độ khoa học hiện đại, tinh dầu trong trần bì có khả năng kích thích tiết dịch vị và tăng nhu động ruột, giúp thức ăn được tiêu hóa và vận chuyển dễ dàng hơn trong ống tiêu hóa.

Trà trần bì thường được pha từ 3–5g vỏ khô hãm với nước sôi trong 5–10 phút. Tuy nhiên, người có biểu hiện nóng trong rõ rệt hoặc âm hư nên hạn chế dùng.

4. Trà khổ qua – Giải nhiệt, kích thích tiêu hóa

Khổ qua (Momordica charantia) có vị đắng đặc trưng và được sử dụng rộng rãi trong các bài thuốc thanh nhiệt.

Theo Đông y, khổ qua có vị đắng, tính hàn, quy vào kinh Tâm, Can, Phế và Vị, có tác dụng thanh nhiệt, giải độc, trừ thấp nhiệt ở tỳ vị. Vị đắng giúp kích thích tiết dịch vị và dịch tụy, hỗ trợ tiêu hóa và cải thiện cảm giác thèm ăn khi bị tích nhiệt do ăn nhiều thực phẩm giàu năng lượng.

Y học hiện đại ghi nhận các hoạt chất như charantin, polypeptide-p và momordicin có tác dụng chống oxy hóa, hỗ trợ tiêu hóa và góp phần kiểm soát đường huyết.

Trà khổ qua có thể pha từ 10–15g khổ qua khô hoặc ¼–½ quả tươi thái lát, hãm với nước sôi trong 10–15 phút. Tuy nhiên, do tính hàn và khả năng hạ đường huyết, khổ qua không phù hợp với phụ nữ mang thai, người huyết áp thấp hoặc đường huyết thấp. Nên sử dụng 2–3 lần mỗi tuần, không lạm dụng.

Mặc dù các loại trà thảo dược có nguồn gốc tự nhiên và tương đối an toàn, người dùng vẫn cần sử dụng đúng liều lượng, không thay thế hoàn toàn thuốc điều trị và nên tham khảo ý kiến chuyên môn nếu đang mắc bệnh mạn tính.

Trong quá trình đào tạo khối ngành sức khỏe, sinh viên Cao đẳng Y học cổ truyền tại Trường Cao đẳng Dược Sài Gòn được trang bị kiến thức về dược liệu, tương tác thuốc – thảo dược và nguyên tắc sử dụng an toàn. Điều này giúp nâng cao nhận thức cộng đồng về việc dùng thảo dược đúng cách, tránh lạm dụng theo kinh nghiệm truyền miệng.

Việc kết hợp chế độ ăn uống hợp lý, vận động nhẹ nhàng và sử dụng trà thảo dược khoa học sẽ giúp hệ tiêu hóa nhanh chóng phục hồi sau những ngày Tết nhiều năng lượng, đưa cơ thể trở lại trạng thái cân bằng và khỏe mạnh.