Nhận biết sớm triệu chứng rối loạn lo âu để điều trị hiệu quả

Rối loạn lo âu là gì?

Rối loạn lo âu là một tình trạng sức khỏe tâm thần đặc trưng bởi cảm giác lo lắng quá mức, kéo dài và khó kiểm soát, ngay cả khi đối mặt với những tình huống thông thường trong cuộc sống. Đây không đơn thuần là phản ứng tạm thời trước căng thẳng mà là một trạng thái lo âu thường xuyên, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến công việc, học tập, giấc ngủ cũng như các mối quan hệ xã hội.

Tình trạng này có thể xuất hiện ở mọi lứa tuổi, nhưng phổ biến nhất là ở thanh thiếu niên và người trưởng thành. Tùy vào đặc điểm triệu chứng, rối loạn lo âu được phân thành nhiều dạng khác nhau, bao gồm:

• Lo âu lan tỏa: Lo lắng về nhiều vấn đề trong cuộc sống như sức khỏe, tài chính, công việc...
• Rối loạn hoảng sợ: Xuất hiện các cơn hoảng loạn đột ngột, với triệu chứng như tim đập nhanh, khó thở, cảm giác sắp ngất.
• Ám ảnh xã hội: Sợ bị đánh giá hoặc chú ý trong giao tiếp, thường tránh các tình huống xã hội.
• Lo âu chia ly: Căng thẳng khi phải rời xa người thân quen.
• Ám ảnh cưỡng chế: Suy nghĩ hoặc hành vi lặp đi lặp lại nhằm làm giảm lo lắng.

Chuyên gia y tế Trường Cao đẳng Dược Sài Gòn khuyến nghị việc nhận diện đúng loại rối loạn lo âu là bước đầu tiên quan trọng để có hướng can thiệp và điều trị phù hợp, giúp người bệnh cải thiện chất lượng sống và sức khỏe tinh thần.

Triệu chứng thường gặp của rối loạn lo âu

Rối loạn lo âu không chỉ ảnh hưởng đến tâm lý mà còn biểu hiện rõ rệt trên phương diện thể chất. Việc nhận biết các triệu chứng đặc trưng đóng vai trò quan trọng trong quá trình phát hiện và điều trị bệnh sớm, hạn chế nguy cơ kéo dài và tái phát. Các biểu hiện của rối loạn lo âu có thể được chia thành hai nhóm chính: triệu chứng thể chất và triệu chứng tâm lý.

Người mắc rối loạn lo âu thường gặp những dấu hiệu liên quan đến cơ thể, bao gồm:

• Tim đập nhanh, cảm giác hồi hộp kéo dài
• Khó thở, nghẹt thở dù không có bệnh lý hô hấp
• Chóng mặt, buồn nôn, thậm chí mất thăng bằng
• Run tay, đổ mồ hôi nhiều, đặc biệt là khi lo lắng tăng cao
• Mệt mỏi kéo dài, giấc ngủ không sâu, dễ tỉnh giấc hoặc mất ngủ

Về mặt tinh thần, rối loạn lo âu biểu hiện qua các trạng thái bất ổn dai dẳng, cụ thể như:

• Cảm giác lo âu quá mức và không kiểm soát được, ngay cả trong những tình huống bình thường
• Tình trạng căng thẳng kéo dài, dễ bị kích động hoặc cáu gắt
• Giảm khả năng tập trung, hay quên, có lúc ghi nhớ không chính xác
• Luôn cảm thấy bất an, sợ hãi mơ hồ mà không rõ nguyên nhân cụ thể
• Tránh né các tình huống giao tiếp hoặc xã hội vì lo sợ bị đánh giá, chỉ trích hoặc chú ý

Việc xuất hiện đồng thời các triệu chứng thể chất và tâm lý khiến người bệnh dễ rơi vào vòng luẩn quẩn của lo âu – mệt mỏi – mất kiểm soát. Do đó, nếu nhận thấy bản thân hoặc người thân có các biểu hiện kể trên kéo dài và ảnh hưởng đến cuộc sống hằng ngày, cần sớm tìm đến chuyên gia tâm lý để được tư vấn và điều trị đúng hướng.

Nguyên nhân gây bệnh rối loạn lo âu

Rối loạn lo âu là kết quả của sự tương tác phức tạp giữa nhiều yếu tố sinh học, tâm lý và môi trường. Việc hiểu rõ nguyên nhân không chỉ giúp người bệnh có cái nhìn đúng đắn về tình trạng của mình mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp. Dưới đây là một số nguyên nhân phổ biến dẫn đến rối loạn lo âu:

• Yếu tố di truyền: Nhiều nghiên cứu cho thấy rối loạn lo âu có xu hướng di truyền trong gia đình. Nếu có người thân từng mắc các bệnh lý tâm thần như trầm cảm hoặc rối loạn lo âu, nguy cơ mắc bệnh của bạn cũng sẽ cao hơn.
• Tác động từ môi trường sống: Những áp lực kéo dài từ công việc, học hành, mâu thuẫn trong gia đình hoặc các sự kiện căng thẳng như mất người thân, ly hôn, thất nghiệp… đều có thể trở thành “chất xúc tác” khởi phát rối loạn lo âu.
• Lối sống thiếu lành mạnh: Việc thường xuyên thức khuya, sử dụng các chất kích thích (rượu, cà phê, thuốc lá, ma túy), ăn uống thiếu khoa học hoặc không kiểm soát được stress sẽ làm rối loạn hoạt động của hệ thần kinh, từ đó gia tăng nguy cơ mắc bệnh.
• Vấn đề sức khỏe thể chất: Một số bệnh lý mạn tính như bệnh tim mạch, rối loạn tuyến giáp, tiểu đường hoặc các rối loạn nội tiết có thể gây ảnh hưởng đến tâm trạng và gây ra hoặc làm trầm trọng thêm các biểu hiện lo âu.
• Tính cách cá nhân: Những người có xu hướng nhạy cảm, nhút nhát, hay lo xa, thiếu tự tin hoặc thường xuyên tự áp lực bản thân thường có nguy cơ cao hơn mắc rối loạn lo âu, đặc biệt khi gặp phải biến cố hoặc thay đổi lớn trong cuộc sống.

Nhận diện chính xác nguyên nhân giúp bác sĩ và người bệnh xây dựng phác đồ điều trị phù hợp, từ đó kiểm soát tốt các triệu chứng và cải thiện chất lượng cuộc sống.

Xem thêm: Nhận diện các bệnh lý tiêu hóa thường gặp và cách phòng tránh hiệu quả

Khi nào cần gặp bác sĩ?

Cảm giác lo lắng là bình thường, nhưng nếu kéo dài, không kiểm soát được và ảnh hưởng đến sinh hoạt thì cần can thiệp y tế. Cụ thể, bạn nên đến gặp bác sĩ nếu:

• Lo âu không rõ nguyên nhân, kéo dài và dai dẳng
• Ảnh hưởng đến công việc, học tập, các mối quan hệ
• Suy nghĩ tiêu cực, cảm thấy mất kiểm soát
• Đã thay đổi lối sống nhưng không cải thiện
• Xuất hiện triệu chứng rõ rệt như hồi hộp, khó thở, mất ngủ, đau đầu...

Rối loạn lo âu không chỉ là vấn đề tâm lý mà còn ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe tổng thể nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. Bác sĩ giảng viên Cao đẳng Y đa khoa khuyến cáo khuyến nghị việc nhận diện sớm các dấu hiệu như hồi hộp, lo lắng, mất ngủ, suy nghĩ tiêu cực... là chìa khóa để phục hồi sức khỏe tâm thần và nâng cao chất lượng cuộc sống.